Consumenten verliezen hun vertrouwen

Consumenten op twee werelddelen zien een omslag in de economische conjunctuur aankomen. In Nederland daalde het consumentenvertrouwen sneller dan ooit tevoren....

van onze verslaggever

AMSTERDAM

De Amerikaanse vertrouwensindex daalde in oktober van 126,4 naar 117,3, de scherpste daling in meer dan twee jaar. Het vertrouwen is nu voor de vierde maand op rij gedaald en op het laagste peil aangekomen sinds december 1996. Het huidige niveau wordt doorgaans in verband gebracht met een trage economische groei.

Het Nederlandse consumentenvertrouwen kelderde in oktober van twaalf punten naar vier. Dit betekent dat er nog maar een hele kleine meerderheid is van Nederlanders die de economische vooruitzichten positief inschatten. Als de indicator op nul staat, houden optimisten en pessimisten elkaar precies in evenwicht. Het Centraal Bureau voor de Statistiek is verantwoordelijk voor deze indicator.

De daling van het consumentenvertrouwen wordt sterk beïnvloed door de scherpe daling van de beleving van het 'economisch klimaat', een van de twee indices waaruit het consumentenvertrouwen is opgebouwd. De andere deelindex, die de koopbereidheid meet, blijft opvallend genoeg op een hoog niveau. Als die ook daalt, heeft dat meteen gevolgen voor het bedrijfsleven.

Traditioneel is een daling van het consumentenvertrouwen een voorbode van afnemende economische groei. Zo daalde in 1990 het vertrouwen vooruitlopend op de economische inzinking. Economen hanteren de vuistregel dat bij een conjunctuuromslag het consumentenvertrouwen als eerste kantelt. Daarna dalen de consumentenuitgaven, de orders van bedrijven en tenslotte de werkgelegenheid.

De Nederlandse daling van het consumentenvertrouwen in oktober is de grootste die het CBS ooit in een maand heeft gemeten. 'Maar het vertrouwen was ook erg groot. In mei, juni en juli stond het vertrouwen op 25, het hoogste punt ooit gemeten', zegt CBS-onderzoeker P. Oomens.

Hij vergelijkt de loop van het vertrouwen met de AEX-index van de Amsterdamse beurs. 'Die steeg in dezelfde maanden ook naar recordhoogte en is sindsdien diep gevallen', zegt Oomens.

De index voor het consumentenvertrouwen valt in twee delen uiteen. De een registreert de beoordeling van het 'economisch klimaat' de ander de 'koopbereidheid'.

De beoordeling van het economisch klimaat is in oktober gekelderd van elf naar -13. De koopbereidheid daalde licht van twintig naar vijftien.

Oomens noemt de beoordeling van het economisch klimaat de 'schrikindicator'. 'Die reageert vooral op berichtgeving. Nu zijn dat de berichten over de crises in Azie en Rusland, de crisis op de aandelenbeurzen en de winstwaarschuwingen van grote bedrijven. De schrikindicator kan het consumentenvertrouwen zo beïnvloeden dat die daalt. In 1996 daalde het vertrouwen terwijl het economisch uitstekend ging. Het faillissement van Fokker joeg iedereen nogal schrik aan', zegt Oomens.

De lichte daling van de koopbereidheid heeft direct effect op de ontwikkeling van de economie. 'Als die daalt, is dat na zes maanden te merken in de economische groei. Het is nu nog moeilijk te duiden hoe de consument werkelijk reageert', zegt Oomens.

Wim Groot, hoogleraar economie aan de Universiteit van Maastricht, twijfelt niet aan de betekenis van de reactie van de consument. 'Dit kondigt het einde van de hoogconjunctuur aan. Geen crisis, maar wel een groeivertraging. Het kabinet rekent nog op 3 procent groei in het komende jaar, maar die zal fors lager uitvallen. Die zal dichter bij 2,25 procent liggen.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden