Consument betaalt voor privacybescherming

Moord en brand schreeuwde de incassobranche over de doorvoering van de wetswijziging Gemeentelijke Basisadministratie (GBA) in september vorig jaar. Wanbetalers zullen vaker vrijuit gaan, voorspelden zij....

Mobiele belbedrijven controleren standaard de kredietwaardigheid van hun kandidaat-abonnees bij Bureau Krediet Registratie (BKR) in Tiel. Ook werden, om te beoordelen of iemand in aanmerking kwam voor een gsm-abonnement, via handelsinformatiebureaus nog al eens adresgegevens en verhuisverleden bij de gemeente opgevraagd. Werden opgevraagd, want sinds september vorig jaar zijn die adresgegevens vanwege een wetswijzing niet meer uit de Gemeentelijke Basisadministratie voor persoonsgegevens (GBA) te verkrijgen.

De GBA bevat gegevens iover geboorte, adres, huwelijk, verhuizing en overlijden van ieder lid van de Nederlandse bevolking. Volgens het gewijzigde artikel 100 van de wet GBA mag deze informatie niet langer aan commerciële instellingen zoals handelsinformatiebureaus, incassobureaus, en postorderbedrijven worden verstrekt. De Tweede Kamer vond het onverteerbaar dat gemeenten persoonlijke gegevens van burgers aan deze bedrijven konden verkopen, terwijl die data voor publieke doeleinden worden verzameld.

Complete uitdraaien

Uit een rapport van de Registratiekamer, Persoonsgegevens ter incasso, bleek bovendien dat gemeenten verschillend omsprongen met de gegevens. Sommigen leverden complete uitdraaien, anderen waren terughoudend. Door de aanpassing, mede ingegeven door strengere privacywetgeving, mogen gegevens alleen nog worden verstrekt aan instanties die ze voor hun wettelijke taken nodig hebben - (semi-)overheidsinstellingen als de Belastingdienst en waterschappen, stichtingen met een maatschappelijk doel, maar ook gerechtsdeurwaarders die een wanbetaler willen dagvaarden.

De maatregel is commerciële instellingen een doorn in het oog. Zo ondervinden incassobureaus er grote hinder van dat ze voor adresgegevens niet meer uit het bevolkingsregister kunnen putten, zo meent J. Veeke van de Nederlandse Vereniging van Incasso-ondernemingen (NVI). 'Als incasseerders adresgegevens niet mogen opvragen, kunnen ze hun werk niet goed doen. Het gemeentebestand is tenslotte voor de incassobureaus, die zich op de particuliere markt richten, van essentieel belang. Als bleek dat de schuldenaar was verhuisd, kon dat probleemloos worden geverifieerd. Zo ook zijn nieuwe adres.' Jaarlijks behandelen incassobureaus zo'n twee miljoen vorderingen, waarbij in 600 duizend gevallen het adres werd opgevraagd.

Hoewel MKB Nederland zich eveneens negatief uitliet over de wetswijziging, heeft het nog geen klachten vanuit de achterban ontvangen. 'Dat veel winkeliers nog druk zijn met de euro, kan een verklaring zijn', zegt M. Braakman van MKB Nederland. De door de bedrijven voorziene nadelen van de wetswijziging blijven vooralsnog uit. Zo werd gedacht dat winkeliers eerder kleine vorderingen zouden laten schieten dan een kostbare en tijdrovende procedure op te starten. Daardoor zouden wanbetalers vaker vrijuit gaan.

Ook werd gevreesd dat winkeliers zich meer zouden inlaten met louche incassobureaus. Ook dit blijkt niet het geval: de Consumentenbond heeft de laatste tijd niet méér klachten van consumenten over dreigbrieven of intimidatie van incassobureaus ontvangen dan voorheen. 'De gevolgen zijn niet zo schokkend als door incassobureaus en winkeliers voorzien. Voor de consument die bijvoorbeeld een gsm met abonnement koopt, verandert er weinig. Zijn kredietwaardigheid wordt gecheckt. Daarbij kan de verkoper om meer gegevens vragen om te verifiëren of de aanvrager echt op het opgegeven adres woont.'

Onbetaalde rekeningen

Voor de winkelier biedt dat nog geen garantie. Jaarlijks loopt het mkb zo'n 2,3 miljard euro (vijf miljard gulden) mis, omdat het onbetaalde rekeningen niet laat incasseren - vaak om de relatie met de klant niet op het spel te zetten. Slechts een klein aantal bedrijven schakelt een incasseerder in. Volgens het bureau Marketresponse trachten de naar schatting vijfhonderd Nederlandse incassobureaus per jaar zo'n 1,4 miljard euro (drie miljard gulden) te incasseren.

Inkomsten die winkeliers vanwege wanbetalers mislopen zullen, net als de extra kosten van procedures, worden doorberekend naar de consumenten, waarschuwde MKB Nederland eerder. 'Die kosten komen inderdaad op de hoofden van de klanten terecht, de frauderende klanten wel te verstaan. Zodra een winkelier besluit via een procedure alsnog zijn geld te halen, kan de wanbetaler bovenop het verschuldigde bedrag ook nog eens de incassokosten tegemoet zien', zegt Braakman van de brancheorganisatie nu.

Handelsinformatiebureau Experian in Den Haag denkt evenwel dat óók de brave klant de rekening betaalt. 'Aangezien méér wanbetalers de dans ontspringen, rekent de ondernemer dit door in de prijs van een artikel. Die omslag is onvermijdelijk, want hij zal toch ergens zijn schade willen verhalen. Daarmee worden de kosten afgewenteld op de consument. Ook op de klant die netjes zijn rekeningen betaalt, ja. Bij winkeldiefstallen gebeurt toch precies hetzelfde', zo meent directeur A. van Herk.

Sinds september kan zijn bedrijf nog maar 50 procent oplossen van de zaken waarbij het adres van de debiteur niet klopt. Voorheen lag dit op 75 tot 80 procent. 'Dit geeft wel aan dat het ook voor ons gevolgen heeft. Maar het verschil met incassobureaus is dat handelsinformatiebureaus niet volledig afhankelijk zijn van adresgegevens.'

De bureaus maken vaak zogeheten credit checks voor bedrijven, zoals mobiele telefoonaanbieders, waarbij wordt gecontroleerd of iemand schulden heeft of een schuldsanering heeft gehad. Gegevens als een woonadres en hoe vaak iemand is verhuisd, worden slechts ter aanvulling gebruikt.

Rigide doorgevoerd

Juist omdat de meeste commerciële instellingen slechts aanvullend gebruik maken van GBA-gegevens, zullen de gevolgen uiteindelijk beperkt blijven. Zo verklaarde minister Van Boxtel van Grote Steden- en Integratiebeleid al begin oktober op schriftelijke Kamervragen. 'Er bestaan bovendien ook andere mogelijkheden om aan de noodzakelijke gegevens te komen', aldus Van Boxtel destijds.

Toch meent Experian dat de aanpassing te rigide is doorgevoerd. 'Het GBA had op slot moeten gaan voor handelsinformatiebureaus en incassobureaus die zich niet aan de regels houden. Die zich weigeren te conformeren aan de gedragscode van de NVI of die van de NVH (Nederlandse Vereniging van Handelsverenigingen). Er zijn bureaus die geen enkel middel schuwen om gegevens van een debiteur te achterhalen. Zij richten zich ongegeneerd tot buren en naamgenoten, maar ook tot nutsbedrijven en woningbouwcorporaties - die formeel alleen informatie mogen verstrekken met toestemming van de geregistreerde. Dat wil nog niet zeggen dat wij allen zo te werk gaan. Daarom had de overheid er goed aan gedaan om, door voorwaarden te stellen, bij de poort van het GBA het kaf van het koren te scheiden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden