Dit staat op het spel

Conservatieven in het Amerikaanse Hof grijpen hun kans met afschaffing wapenverbod; abortus en klimaatbeleid zijn het volgende doelwit

Conservatief Amerika hoopt de door Trump verstevigde meerderheid in het Hooggerechtshof te verzilveren. Het verwerpen van het verbod om wapens te dragen in New York is een eerste stap.

Bert Lanting
Demonstranten in Wisconsin proberen de Republikeinen ervan te overtuigen om de abortusban, die al 173 jaar geldt in de staat, in te trekken, juni 2022. Beeld AP
Demonstranten in Wisconsin proberen de Republikeinen ervan te overtuigen om de abortusban, die al 173 jaar geldt in de staat, in te trekken, juni 2022.Beeld AP

Het Hooggerechtshof van de VS heeft donderdag een streep gezet door een wet die in de staat New York het verborgen dragen van vuurwapens zonder vergunning verbiedt. Het vonnis laat zien hoe sterk het klimaat in het Hof is veranderd als gevolg van de benoeming van drie nieuwe conservatieve rechters onder president Trump.

Conservatief Amerika hoopt komende tijd nog enkele belangrijke uitspraken binnen te halen, onder meer over het federale recht op abortus. President Biden sprak zijn teleurstelling uit over de uitspraak, die grote gevolgen kan hebben voor wapenrestricties in andere staten.

De afgekeurde wet, die sinds een eeuw in New York gold, verbood mensen buitenshuis een wapen te dragen zonder vergunning van de overheid. Die wordt alleen afgegeven bij een speciale reden, bijvoorbeeld als iemand kan aantonen in gevaar te zijn.

Rechter Clarence Thomas stelde echter namens de zes conservatieve rechters dat deze beperkingen in strijd zijn met het grondwettelijk recht op ‘alledaags gebruikte’ vuurwapens voor zelfverdediging. ‘Er bestaat geen ander grondrecht dat alleen geldig is nadat iemand aan overheidspersoneel heeft aangetoond dat er sprake is van een bepaalde behoefte’, aldus Thomas.

Critici wijzen erop dat de opstelling van de conservatieve rechters wat betreft dit onderwerp op gespannen voet staat met hun standpunten in andere zaken. Doorgaans pleiten zij er juist voor allerlei kwesties zoveel mogelijk aan de afzonderlijke staten over te laten.

Politieorganisaties waarschuwden dat geweld zal toenemen als het Hof het verbod opheft. Dat maakt het een riskante uitspraak voor het Hof, zeker zo vlak na de recente bloedbaden die werden aangericht in Uvalde en Buffalo. Juist nu de hoogste rechtbank oude beperkingen voor het dragen van vuurwapens naar de prullenmand verwees, kwam de Amerikaanse Senaat bijeen om te stemmen over nieuwe restricties voor het bezit van vuurwapens, naar aanleiding van deze massale schietpartijen.

Scheiding kerk en staat

Eerder deze week had de conservatieve meerderheid in het Hooggerechtshof (zes tegen drie progressieve rechters) al van zich laten horen met een vonnis dat volgens de progressieven knaagt aan de in de grondwet vastgelegde scheiding tussen kerk en staat.

De rechters verwierpen dinsdag een verbod van de staat Maine op het gebruik van overheidsgeld om kinderen naar privéscholen op religieuze basis te sturen, omdat er in de omgeving geen openbare scholen zijn. Dat gaat tegen de godsdienstvrijheid in als er wel subsidie is voor andere privéscholen, oordeelde Roberts uit naam van de vijf andere conservatieve rechters.

De drie progressieve rechters constateerden dat het Hof bezig is om de grondwettelijke scheiding tussen staat en religie te ontmantelen. Volgens rechter Sonia Sotomayor draaien haar conservatieve collega’s de zaak zelfs om waardoor die scheiding langzamerhand zelf een ‘schending van de grondwet’ wordt.

Roe vs Wade

Progressief Amerika is vooral bezorgd over de mogelijkheid dat de rechters Roe versus Wade zullen terugdraaien, de uitspraak die bijna vijftig jaar geleden het federale recht op abortus vastlegde. Begin mei lekte een conceptvonnis uit, waarin rechter Samuel Alito namens de conservatieve meerderheid gehakt maakt van die bepaling.

Amerikaanse media speculeren dat opperrechter John Roberts nog een poging heeft gedaan een compromis te bereiken. De opperrechter is bezorgd over de reputatie van het Hof. De Democraten verwijten de Republikeinen dat zij een zetel in het Hof hebben ‘gestolen’ doordat zij de benoeming van een rechter door president Obama blokkeerden, waardoor Trump de kans kreeg het Hof flink naar rechts te sturen.

Het compromis zou erop neerkomen dat Roe versus Wade overeind blijft, maar dat staten individueel wel meer ruimte krijgen om beperkende abortusmaatregelen af te kondigen. Een voorbeeld daarvan is het bekorten van de termijn waarbinnen abortus nog is toegestaan.

De grote vraag is of Roberts de steun van een van zijn conservatieve collega’s kan krijgen, gezien de vernietigende toon waarmee Roe versus Wade in het conceptvonnis werd neergesabeld.

Klimaatbeleid

Het Hof lijkt bovendien op het punt te staan de macht van het Amerikaanse agentschap voor milieubescherming EPA aan banden te leggen als het gaat om dwingende restricties voor de uitstoot van broeikasgassen door energiecentrales.

De zaak is aangespannen door de ‘ministers van Justitie’ van kolenstaat West Virginia en enkele andere energie producerende staten, waaronder Texas. Zij vinden dat niet het EPA, maar het Amerikaanse Congres over het opleggen van dergelijke strenge maatregelen moet gaan.

In een eerdere uitspraak erkende het Hof de ruime bevoegdheden van overheidsinstellingen als EPA, omdat die nu eenmaal de expertise hebben om besluiten van het Congres in beleid om te zetten. Maar het conservatieve blok onder leiding van Samuel Alito en Neil Gorsuch lijkt het eens te zijn met de steenkolenlobby dat het EPA veel te veel macht heeft opgeslokt.

Volgens de progressieve rechters en het EPA moet het milieuagentschap juist wel ruime bevoegdheden hebben om te reageren op tekenen van versnelde klimaatverandering. Milieuactivisten vrezen dat het hele klimaatbeleid van president Biden stil zal komen te liggen als het Hof het EPA ongelijk geeft, dankzij de door Trump benoemde rechters.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden