Conservatieven en Labour strijden om de stem van de Britse middenklasse Matte Major verbleekt naast bruisende Blair

John Major probeert naarstig in de glans te krassen die de nieuwe Labourleider Tony Blair al wekenlang omgeeft. Er heerst paniek bij de Conservatieven nu Blair vrijwel dagelijks met enthousiaste ideeën in het nieuws blijft en duidelijk de steun heeft van het merendeel der Britse politieke commentatoren....

HENK STRABBING

Van onze correspondent

Henk Strabbing

LONDEN

Aan het eind van dit politieke seizoen - het Lagerhuis is al met reces - zette Major in een toespraak tegenover het European Policy Forum in Londen uiteen dat hij een 'revolutionair prospectus' en een 'radicale agenda' heeft vanaf nu tot de volgende algemene verkiezingen (die de Britse premier binnen drie jaar moet uitschrijven). Het gebruik van begrippen als revolutionair en radicaal toont aan dat de huidige regering alles op alles moet zetten om de aandacht te trekken, terwijl Tony Blair de afgelopen dagen moeiteloos de krantekoppen haalde.

Nader beschouwd valt dat revolutionaire erg mee. Majors oude adagium is niet veranderd: de Britse burger moet zo veel mogelijk worden vrijgelaten. Letterlijk zei de premier: 'Ik wil de mensen een grotere zeggenschap geven over hun eigen leven. Ik wil een regering die devolveert, dus steeds minder ingrijpt in de persoonlijke sfeer, en die de burger meer ruimte geeft om gemeenschappen te bouwen die niet door de staat gedomineerd worden.'

Dat klinkt anders dan wat Tony Blair wil: een individu kan alleen maar tot ontplooiing komen in een sterke staat. Maar Majors mooie uitspraak verhult dat onder het mom van 'minder staat' een wildgroei plaatsvindt van semi-officieel bestuur. Vrijwel overal waar de staat zich zogenaamd terugtrekt, komt er een orgaan van (door de regering) benoemde functionarissen wier doen en laten zich aan de gebruikelijke democratische controle onttrekt.

Dit zijn de zogenoemde quango's, voorwerp van veel spot onder de Britten. Quango staat voor: quasiautonomous non-governmental organisation - quasi-autonome nietregeringsorganisatie. Het begrip is ooit als grap bedacht door een politicoloog, maar het is zo toepasselijk gebleken dat het gebruik ervan in regeringskringen taboe is.

John Major heeft meer beloften die hij de komende drie jaar denkt te kunnen nakomen. Hij wil de laagste belastingcategorie (nu 20 procent) verbreden. 'Mijn voornemen om de belastingen te verlagen voor de laagste inkomens is verre van bevredigd', aldus de premier. Labour staat door de jaren heen bekend als 'de partij der hoge belastingen'. Ook de overheidsuitgaven moeten verder worden teruggedrongen, vindt Major. Alweer: Labour stond altijd bekend als de partij die, eenmaal aan de regering, al te gulle grepen in 's lands schatkist deed.

De ooit fameuze, want gratis Britse gezondheidszorg, de National Health Service, moet het, zegt Major, straks met minder managers doen. Labour vindt dat een nogal vreemd plan, want de Tories hebben juist de afgelopen vijftien jaar die managers sterk opgewaardeerd. Steeds meer niet-medici werden tot ziekenhuisdirecteur benoemd en kregen strikte opdracht te bezuinigen. Zozeer dat de artsen er horendol van werden en de wachtlijsten voor zogenoemde 'niet-noodzakelijke operaties' (versleten heupen en dergelijke) schandelijk lang werden. Veel patiënten werden erdoor naar dure, particuliere klinieken gedreven. Labour signaleerde die hang naar gezondheidsmanagers als een gevaarlijke, onnodige vorm van bureaucratie. Major geeft de oppositie nu dus in feite gelijk.

Tony Blair wierp meteen tegen: 'Het is ongelooflijk dat een regering die miljoenen heeft uitgegeven om de bureaucratie in de NHS te introduceren nu met wetten komt om die bureaucratie in te snoeien. Dit is duidelijk een antwoord op Labours agenda.'

Een mooi, maar voor velen te laat plan is Majors nieuwe pensioenwet die 'meer bescherming, gelijkheid en keus' moet bieden. Pensioenregelingen krijgen een wettelijke bescherming tegen fraude. Dat is een gevolg van de schandelijke wijze waarop wijlen mediamagnaat Robert Maxwell de pensioenfondsen van zijn bedrijven kon plunderen om daarmee zijn andere interessen betaalbaar te maken.

Terugdringen van de overheidsuitgaven is, naar Majors mening, vooral mogelijk door ministers ervan te doordringen dat veel meer zaken kunnen worden gerealiseerd met behulp van particulier kapitaal. De commerciële sector kan met zijn geld en deskundigheid nog veelvuldiger dan nu gebruikt worden om 'beter gebruik te maken van belastinggeld bij projecten van infrastructuur'.

Ook dat ligt verrassend dicht bij Tony Blairs idee dat je anno 1994 niet meer de klassieke keus moet maken tussen een geheel vrije markt en een geleide economie. Blair zegt: 'Er moet een nieuw bondgenootschap komen tussen regering en industrie, werkenmers en managers. Niet om de markt af te schaffen, maar om die dynamisch te maken en te laten werken in het algemeen belang, zodat er kansen geschapen worden voor iedereen.'

Het electorale gevecht gaat, dat wordt steeds duidelijker, om de Britse middenklasse die onder Thatcher en Major voortdurend Conservatief heeft gestemd. Maar met steeds minder verschil in program zal het óók gaan tussen de steeds vermoeider ogende Tory-regenten en hun weinig inspirerende premier die steeds meer als een ouderwetse bovenmeester overkomt en een frisse, verjongde Labour Party met een nieuwe leider wiens populariteit en gezag nog altijd groeien.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden