'Conservatief, maar niet lelijker dan de dollar'

Naam: Jelle van der Toorn Vrijthoff Beroep: directeur Total Design, grafisch ontwerpbureau Woonplaats: Amsterdam Leeftijd: 52 Favoriete Europeaan: wijlen Mitterrand ('met zijn visie op de architectuur in Frankrijk') Mooiste plek in Europa: moeilijk te zeggen ('voor boeken ga ik naar Londen, om vakantie te vieren naar Toscane')..

'CONSERVATIEF zijn ze, die eurobiljetten. Dat begrijp ik wel, maar ik waardeer het niet. Het was daarom ook op voorhand duidelijk dat een Nederlands ontwerp nooit gekozen zou worden. Wij lopen voorop in Europa, hoewel de afstand tussen Dutch Design en buitenlandse grafische ontwerptradities wel kleiner wordt.'

Jelle van der Toorn Vrijthoff, die het nieuwe paspoort heeft ontworpen, loopt het (Oostenrijkse) eurobiljet nog eens nauwkeurig na en wat blijkt? Er zit een stijlbreuk tussen de briefjes van 20 en van 50. Staat de waardebepaling in cijfers en letters bij de 20 euro nog keurig in een witte verticale strook, bij de 50 euro dringt zij door in het kleurvlak met watermerk en beeld. 'Niet consequent, zou ik zeggen. Ik begrijp ook al niet waarom de biljetten groter moeten worden naarmate ze meer waarde hebben.'

Met deze biljetten gaat Nederland - wat heet, Europa - de volgende eeuw in. Dat is jammer, met name voor het nieuwe briefje van 10 gulden dat in de ogen van Van der Toorn een schitterend sluitstuk van de serie-Drupsteen was. Wat komt daarvoor in de plaats? Een reeks Europese monumenten, variërend van gothische gewelven tot poorten, het is niet bepaald iets dat een Europees saamhorigheidsgevoel schept. Van der Toorn had Europa liever filosofisch benaderd.

Vergelijken we het eurogeld toch even met 'zijn' paspoort. Van der Toorn ontwierp daarvoor een stripverhaal, dat je zou kunnen opvatten als een parade langs de hoogtepunten in de Nederlandse geschiedenis. Daarvoor is de deskundigheid van het Instituut voor Vaderlandse Geschiedenis geraadpleegd. Dat idee zou elders in Europa nauwelijks uitgevoerd kunnen worden, want 'het aardige van Nederland is dat hier consensus heerst over dé momenten uit de vaderlandse geschiedenis'. Je hoeft maar naar Duitsland te kijken om te beseffen dat zo'n historische strip daar weinig kans maakt.

Maar een paspoort is geen geld. Bij het paspoort spitsen de fraudemogelijkheden zich toe op de pasfoto, en de ontwerpersvrijheid is beperkt. 'Ik had graag veel bladgoud op dat paspoort gestempeld. Ik dacht: de burger moet er toch honderd gulden voor betalen, daar mag hij best wat goud voor hebben. Zodat het hem tegemoet straalt. Maar het kon niet: het zou te zeer hebben afgeweken van de Europese standaard.'

Oxenaar, de ontwerper van Nederlandse biljetten voordat Drupsteen het vaandel overnam, komt de eer toe dat hij het geld van zijn helden heeft ontdaan. Die laten zich toch moeilijk onderscheiden. Hij voegde aan de functionaliteit de emotie toe: de briefjes moesten persoonlijk zijn en voldoende van elkaar verschillen. Drupsteen gaf er vervolgens een abstracte draai aan, en wel zodanig dat je nu niet meer het woord snip in de mond zou nemen als je het over een biljet van honderd gulden hebt. Het is gewoon weer honderd gulden.

Bij de eurobiljetten merk je de klippen die de ontwerper moest vermijden, vindt Van der Toorn. 'Hij mocht niemand voor de kop stoten.' Wat hij dan wel mooi vindt buiten het huidige Nederlandse geld? Hij haalt Arabische biljetten uit zijn portemonnee: 'Qua ontwerp stelt het niets voor, maar toch laat het een sterke indruk achter. De typografie, de beeldcultuur.'

Als je de eurobiljetten nauwkeurig bekijkt, roepen ze allerhande vragen op. De sterren in het hart van het biljet bijvoorbeeld, zijn een plat element, dat als het ware voor de afbeelding staat. 'Het was mooier geweest als het in de illustratie was geïntegreerd. Dat is op de achterkant wel gebeurd. Daarentegen loopt de landkaart van de EU-landen wel mooi over in het beeld.'

Stilistisch is er ook een breuk tussen de zeer traditionele guilloche - een deel van het biljet met grafische trucjes ter bescherming tegen fraude - aan de rechterkant en het modern aandoende beeld en de schreefloze letter. 'Zo'n guilloche is altijd het meest traditionele element van een biljet. Je hebt er speciale guillocheermachines voor nodig, allemaal voor de beveiliging, maar eigenlijk zou het niet meer hoeven. Het is zo oud als de weg naar Rome, en voor de beveiliging kun je tegenwoordig op andere middelen terugvallen.'

Maar ach, het is een tussenfase, dit biljet, verwacht Van der Toorn. Over tien jaar zal een gevoel van eenheid in Europa geworteld zijn waarbij een goede ontwerper een vorm kan bedenken. Misschien volgt die stap ook al niet meer. Betalen we uitsluitend met plastic geld, terwijl het muntgeld ons te hulp schiet in afgelegen gebieden waar de geldautomaat niet voorkomt.

Het symbool van de euro, daar kan Van der Toorn mee leven, maar geneert hij zich voor het geld, is het lelijker dan de dollar? 'Nou nee, die dollar is zo slecht. Hoe de letters als drollen op elkaar kruipen. Al die tekst erop en dan zo'n archaïsch symmetrisch beeld... Die dollar is zo helemaal niks, er is nooit over nagedacht. Maar ik heb me wel eens laten vertellen dat ze de dollar niet eens kunnen veranderen. Als ze dat zouden doen, zou de economie instorten.'

Jaap Huisman

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden