5 VRAGEN OVEREBOLA

Congo zou dit weekend officieel ‘ebola vrij’ zijn. Tot zich vrijdag een nieuwe patiënt meldde

De vlag kon bijna uit in Congo. Na een ruim anderhalf jaar durende uitbraak zou het land dit weekend officieel ebola vrij worden verklaard. Maar vrijdag bleek toch weer iemand besmet met het extreem dodelijke ebolavirus, een grote teleurstelling. En er was toch al weinig ruimte voor feestvreugde in Congo, want ook hier bonkt het coronavirus op de deur.

De temperatuur van een baby wordt gecheckt vlak voordat de grens tussen Rwanda en Congo op 1 augustus 2019 dichtgaat, nadat in het nabije Goma ebolagevallen zijn ontdekt. Beeld EPA

Hoe weet je wanneer een ebola-uitbraak voorbij is?

De incubatietijd van ebola is 21 dagen. Als in een periode van 42 dagen, twee keer de incubatietijd, geen nieuwe besmettingen plaatsvinden, verklaart de WHO een land virusvrij. De laatste ebolapatiënt liep 41 dagen geleden het behandelcentrum uit van Beni, in het oosten van de Democratische Republiek Congo. De verwachtingen waren dus hooggespannen, al had de WHO gewaarschuwd dat er alsnog nieuwe gevallen zouden kunnen opduiken in Oost-Congo. Helaas werd er vrijdag bij een nieuwe patiënt ebola vastgesteld.

Sinds augustus 2018 zijn er 2.273 mensen gestorven, dat is tweederde van de 3.311 bevestigde ebola-patiënten. De uitbraak was de tiende in Congo en de op een na dodelijkste ooit in Afrika, na die van 5 jaar geleden in West-Afrika (meer dan 11.000 doden).

Wat zijn obstakels bij bestrijding?

Deze uitbraak was de eerste in een conflictgebied. In Oost-Congo zitten tientallen milities. En een deel van de bevolking toont zich, na decennia van uitbuiting en achterstelling, argwanend tegenover hulpverleners met grote auto’s en gewapende konvooien. Ebola is een verdienmodel, aldus een opvatting die de argwaan voedde. Klinieken zijn platgebrand en in april 2019 werd in de stad Butembo een Kameroense WHO-dokter doodgeschoten.

Congo laat hulpverlenende instanties ebolacentra runnen, maar staat ze niet altijd toe om zelf te bepalen wie in aanmerking komt voor behandeling. ‘Wij moesten ook mensen testen van wie we al wisten dat ze geen ebola hadden’, zegt Esther Sterk van Artsen zonder Grenzen. Zo ontstond er onnodige werklast.

Is in Congo vooruitgang geboekt in de strijd tegen ebola?

Absoluut. Van niet te overschatten belang zijn vaccins. Meer dan 300.000 mensen zijn vrijwillig ingeënt tegen ebola. Want naast Congolezen met bijgeloof zijn er Congolezen met vertrouwen in de medische wetenschap. Een deel van de inentingen verloopt volgens ‘ringvaccinatie’: familieleden, kennissen en omwonenden van geïnfecteerden zijn in kaart gebracht, opgespoord en ingeënt. Zo is de verspreiding van de besmettelijke ziekte ingeperkt. Hulpverleners zijn eveneens gevaccineerd. Esther Sterk: ‘Ik ben ook ingeënt, dat geeft je een heel ander gevoel.’

Sterk vindt het veelzeggend dat de ontwikkeling van een vaccin 5 jaar geleden ‘opeens vaart’ kreeg toen in West-Afrika enkele Amerikaanse en Europese hulpverleners ebola opliepen en ziek naar huis werden gevlogen. Ebola was altijd een Afrikaans probleem geweest, niet erg interessant voor Westerse farmaceuten.

Aan een vaccin tegen het nieuwe coronavirus wordt nu wel meteen flink gewerkt. Al is dat volgens Sterk te begrijpen: het coronavirus grijpt direct wereldwijd om zich heen.

De ebola-uitbraak in Congo heeft ook een medicijn tegen ebola dichterbij gebracht. Experimentele geneesmiddelen hebben goede resultaten opgeleverd. Het medicijn REGN-EB3 wordt gefabriceerd door een Amerikaanse farmaceut, het medicijn mAb114 is ontwikkeld door het Amerikaanse Instituut voor Infectieziekten, van directeur Anthony Fauci. Esther Sterk denkt dan ook dat toekomstige uitbraken veel beter bestreden kunnen worden. ‘Het is een heel andere situatie geworden.’

Zijn er lessen geleerd die kunnen worden ingezet bij de coronabestrijding?

In Congo kan de ervaring zeker helpen, denkt Sterk. Het land heeft 215 bevestigde gevallen van coronavirus, en 20 coronadoden. Net als bij ebola is het van belang om geïnfecteerden te identificeren en snel hun contacten te achterhalen, iets dat wel bemoeilijkt wordt door de beperkt beschikbare coronatests en het bestaan van asymptomatische dragers van het virus. Het wassen van handen en fysiek afstand houden, zijn in de strijd tegen zowel ebola als het coronavirus van groot belang. Voor verpleegkundigen komt de beschermende kleding redelijk overeen.

Een les die altijd weer belangrijk blijkt bij ebola – en van pas kan komen bij het coronavirus: luister naar de bevolking. Artsen zonder Grenzen probeerde in Oost-Congo vertrouwen te winnen door éérst wat te doen tegen een ziekte als malaria. ‘Mensen wilden ook dat we ebola-isolatiecentra maakten van vertrouwde materialen zoals bamboe’, zegt Sterk.

De centra inzetten voor isolatie van eventuele coronapatiënten is makkelijker gezegd dan gedaan: de behandelmethode is anders dan bij ebola, in grote delen van Congo zijn nauwelijks ic-bedden met beademingsapparatuur te vinden.

Wat zijn de gevolgen voor de reguliere zorg ?

Réginald Moreels, ex-minister van Ontwikkelingssamenwerking in België en chirurg, is net terug uit Beni in Oost-Congo, waar hij tijdens de ebola-uitbraak hielp met de doorgaande zorg in het openbare ziekenhuis. ‘De normale zorg is ondergeschikt gemaakt aan de ebolabestrijding’, zegt hij.

Moreels zag daardoor bijvoorbeeld moedersterfte toenemen. ‘Door het coronavirus kan de reguliere zorg opnieuw in de verdrukking raken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden