Confrontatie in Catalonië is onvermijdelijk na uitroepen onafhankelijkheid

Vrijdag riep Catalonië de onafhankelijkheid uit. De Spaanse premier Rajoy zette meteen het kabinet af. Confrontatie is onvermijdelijk, schrijft onze correspondent Maartje Bakker.

Catalaanse betogers gingen en masse de straten op. Beeld epa
Catalaanse betogers gingen en masse de straten op.Beeld epa

Catalonië heeft zichzelf onafhankelijk verklaard. Maar ook al willen de Catalanen dat Spanje niets meer heeft in te brengen op hun grondgebied, de Spaanse regering heeft besloten het bestuur in eigen hand te nemen.

Het was een dag van grote woorden: Catalonië dat zich tot een zelfstandige staat verklaart, Spanje dat zegt ferm te zullen ingrijpen. Moeilijker is het om die woorden om te zetten in daden. De Catalaanse politici zullen daar niet eens aan toe komen. Hun onafhankelijkheidsverklaring is eerder virtueel dan reëel. Het regiobestuur is al afgezet voordat het tot de uitvoering kan overgaan.

De geboorte van de republiek

Ook voor Spanje geldt dat het overnemen van de macht in Catalonië gemakkelijker is gezegd dan gedaan. De Spaanse premier Rajoy maakte 's avonds bekend dat hij de Catalaanse premier Puigdemont en diens kabinet afzet. Ook hoge ambtenaren, onder anderen de directeur van de politie, worden ontslagen. De Catalaanse ambassades in het buitenland gaan dicht. Het parlement wordt ontbonden - een maatregel die niet was voorzien. Op 21 december waren er regionale verkiezingen gepland.

De weerstand van de Catalaanse bevolking tegen deze Spaanse machtsovername is groot. De vraag is ook of de circa 200 duizend ambtenaren zich zullen voegen naar hun nieuwe bazen.

Het waren de Catalanen die vrijdagmiddag als eerste een stap naar voren deden. Om half vier gebeurde dat waar de ene helft van de Catalanen al weken naartoe leeft en de andere helft voor vreest: het Catalaanse parlement riep de onafhankelijkheid uit. Op straat werd de geboorte van de republiek gevierd.

Premier Rajoy Beeld epa
Premier RajoyBeeld epa

Strakke gezichten

De oppositie had de parlementszaal uit protest verlaten bij het stemmen over de onafhankelijkheidsverklaring. Het voorlezen van de stembriefjes werd dus een lange reeks van' ja's'. Sí, sí, sí. Met elke sí leek de Catalaanse republiek dichterbij te komen, klonk de stem van de parlementsvoorzitter steeds iets zelfverzekerder. Uiteindelijk stemde een krappe meerderheid van 70 op de 135 parlementsleden vóór. Het meeslepende volkslied De oogsters werd ingezet. 'De vijand beve, bij het zien van onze vlag. Zoals we gouden tarwearen maaien, breken we ook ketens, als 't moet.'

Maar de gezichten stonden strak. Het uitroepen van de republiek was dan ook een schijnoverwinning. De Catalaanse premier Carles Puigdemont, die zich tijdens het parlementsdebat afzijdig had gehouden, sprak de toegestroomde pers na de stemming kort toe. 'Ons parlement heeft vandaag een lang verwachte en bevochten stap genomen', zei hij. 'Nu komen er uren waarin dit land zich sterk moet houden, vooral op het terrein van de vreedzaamheid, de beschaafdheid en de waardigheid.'

Artikel 155

Puigdemont, zijn regering en het presidium van het parlement worden aangeklaagd voor rebellie. Daar kunnen ze 30 jaar gevangenisstraf voor krijgen.

De Catalaanse premier had het niet zover willen laten komen de onafhankelijkheid uit te roepen. Hij was donderdag nog bereid verkiezingen uit te schrijven, als hij daarmee de ingreep vanuit Madrid kon voorkomen. Hij vroeg ook andere garanties. De twee Jordi's, leiders van de onafhankelijkheidsbeweging die gevangen zijn gezet, moesten vrij komen. Het Openbaar Ministerie moest terughoudend zijn bij het vervolgen van de onafhankelijkheidspolitici. En de duizenden Spaanse politieagenten die zich nog altijd in Catalonië bevinden, moesten worden teruggetrokken. Kortom: Puigdemont vroeg een terugkeer naar de situatie voordat hij met zijn verboden verklaarde referendum begon.

Hij heeft echter onderschat hoe hard zijn tegenstander, de Spaanse premier Mariano Rajoy, bereid was het spel te spelen. Rajoy lijkt er wel zin in te hebben Catalonië een lesje te leren. De Spaanse premier voelt dat hij de sterkste is en wil nu de overwinning. Hij weet de EU nog altijd achter zich.

Carles Puigdemont Beeld epa
Carles PuigdemontBeeld epa

Na de Catalaanse onafhankelijkheidsverklaring liet EU-president Donald Tusk weten dat er voor de EU niets verandert en Spanje de enige gesprekspartner blijft. Rajoy reageerde onmiddellijk zodra Catalonië zich onafhankelijk had verklaard. 'Ik vraag alle Spanjaarden om kalmte. De rechtsstaat zal de legaliteit in Catalonië herstellen', twitterde hij. Een half uur later had de senaat ingestemd met de machtsovername.

Maar hoe? 'Het is moeilijk geweest om de 155 aan te kondigen, maar uitvoeren is onmogelijk', zei een hoge ambtenaar tegen dagblad El País, verwijzend naar het artikel in de grondwet waarmee de Catalaanse onafhankelijkheid teniet kan worden gedaan.

Rajoy kan te maken krijgen met de actieve en passieve tegenwerking van ambtenaren. Hij kan ze moeilijk alle 200 duizend ontslaan. Daar komt bij dat de landelijke overheid haast rudimentair aanwezig is in Catalonië. Niet voor niets is het referendum van 1 oktober, dat Rajoy uit alle macht probeerde te voorkomen, toch doorgegaan.

Gespannen nacht

Dat zijn alleen nog maar de problemen binnenshuis. Op straat kan de feeststemming zomaar omslaan in woede als Spanje ingrijpt. De anti-systeempartij CUP en onafhankelijkheidsbewegingen ANC en Òmnium hebben hun achterban getraind in geweldloze actie. Actievoerders hebben geoefend hoe ze met hun lichamen barricades kunnen opwerpen. De eerste agressie kwam vrijdagavond evenwel van het pro-Spaanse kamp, dat de ruiten insloeg bij de Catalaanse radio.

De beslissende zittingen van het Catalaanse parlement en de Spaanse senaat voltrokken zich vrijdag synchroon. Terwijl in de ene volksvertegenwoordiging de onafhankelijkheid werd uitgeroepen, werd in de andere de prille onafhankelijkheid de nek om gedraaid. Het waren twee parallelle universums. Twee landen waartussen de verbinding is verbroken. Twee mannen die leven in hun eigen gelijk. Al maanden gaan Rajoy en Puigdemont elkaar uit de weg. Ze zien of spreken elkaar, voor zover bekend, nooit.

Maar nu is de confrontatie onvermijdelijk. Rajoy trekt op naar het Catalaans grondgebied.

De droom van een onafhankelijke natie is in Catalonië relatief jong. Wat heeft die doen ontbranden? En hoe stomen de Catalaanse scholen hun jeugd klaar voor de onafhankelijkheid?

Achtergrond
Spanje zal waarschijnlijk hard ingrijpen in Catalonië. Waarom houdt premier Rajoy zo hardnekkig vast aan de twee-eenheid?

Het onafhankelijkheidsstreven van Catalonië heeft al meer dan duizend bedrijven doen besluiten te verhuizen.

Interview
Het onafhankelijkheidsstreven van Catalonië splijt families en zet vriendschappen onder druk. Een dubbelinterview met Rosa en Joan.

Wat gebeurt er met de boeken als Catalonië onafhankelijk wordt?

Podcast
Onze correspondent legt in het Volkskrantgeluid van deze week uit waarom het conflict tussen Spanje en Catalonië zo diep zit

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden