Conflict over stroomleveringen op de Balkan legt luchtalarm in Nederland gedeeltelijk plat - klopt dit wel?

Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Vandaag: een conflict over stroomleveringen op de Balkan legt in grote delen van Nederland het luchtalarm plat.

Scholieren in Hoek van Holland houden hun oren dicht voor de loeiende sirene. Foto anp

Van wie komt de claim?

'Opmerkelijk dat een lokaal conflict op de Balkan zijn invloed heeft op een van onze waarschuwingssystemen.' Dat twitterde de directeur van de directie Veiligheidsregio's en Crisisbeheersing van het ministerie van Justitie en Veiligheid, Paul Gelton, vorige week. Hij refereerde aan het gesteggel tussen Kosovo en Servië over stroomleveringen.

Wekenlang was de frequentie van het Europese elektriciteitsnet een fractie te laag. Daardoor lopen klokken die op het net zijn aangesloten, en hun tijdsmeting baseren op die frequentie, enkele minuten achter. Zo ook de klokken van de sirenes van het waarschuwingsstelsel, ook wel 'het luchtalarm' in de volksmond. Dit zorgde voor een storing. Het bleef vorige week maandag, tijdens de maandelijkse luchtalarmtest, op veel plekken in het land stil.

Een opmerkelijk verhaal, dat vonden meer mensen op Twitter, die er - anders dan Gelton - een complot in zagen. 'Een hoop nepnieuws dit. Gaat men weer Servië bashen.' 'Deze maand werd niet het alarm, maar onze intelligentie getest.' 'Worden wij voor de gek gehouden? Is dit #nepnieuws of een #complot om NL-Alert te pushen?'

Klopt het?

'Ik snap dat dit verhaal voer is voor complotdenkers', zegt Yvonne Stassen, woordvoerder van het Instituut Fysieke Veiligheid (IFV), de instantie die namens het ministerie van Justitie en Veiligheid de waarschuwingsmasten beheert. 'De verklaring klinkt te bizar voor woorden. Toch is zij juist.'

Stassen verbindt ons door met Wil Haasdijk, die bij het IFV toeziet op het beheer van het alarmsysteem. 'De sirenepalen hebben een interne klok, en het computersysteem dat ze aanstuurt ook', legt hij uit. 'Die twee worden met elkaar vergeleken. Is het tijdsverschil meer dan drie minuten, dan gaat het alarm niet af.'

Dit systeem voorkomt dat de sirenes worden gehackt. 'Als de tijd niet zou worden meegestuurd in het activeringssignaal - een makkelijk te ontvangen radiosignaal - dan zou een kwaadwillende het kunnen opnemen en later afspelen om de sirenes te activeren.'

In ongeveer de helft van de vijfentwintig zogenaamde veiligheidsregio's, die Nederland telt, vonden storingen plaats. Hoe komt het dat sommige sirenes wel werkten en anderen niet? 'Alle regio's testen regelmatig of de verbindingen naar de sirenes functioneren. Die controles, die zonder geluid gepaard gaan, synchroniseren de klokken automatisch. Daar waar die test in de periode vlak voor het proefalarm van maandag 5 maart nog had plaatsgevonden, functioneerden de sirenes.'

'Dit euvel hebben we echt niet zien aankomen', zegt Haasdijk. 'Om deze situatie in de toekomst te voorkomen gaan we de klokken gewoon wat vaker gelijkzetten.'

Conclusie

Een kleine afwijking in het elektriciteitsnet kan wel degelijk de sirenes in Nederland uitschakelen. Maar de oplossing is al even banaal: de klokjes wat vaker gelijkzetten.