Condoleancestem op bolletjesdode

Het oude Nederlandse muntgeld moet onbruikbaar worden gemaakt. Een machine draait er daarom metalen wokkels van. 'Wokkel' is een onzinwoord, bedacht voor een zoutje in de vorm van een schroefdraad....

Ewoud Sanders neemt de 'verwokkelaar' op in De taal van het jaar - De nieuwe woorden en uitdrukkingen van 2002. Daarin tekent hij de taalvernieuwing op die hijzelf en een aantal collega-taalvorsers hebben gedestilleerd uit de geschreven media. Om lucht in die opsomming te brengen, strooien Reid, Geleijnse & Van Tol toepasselijke Fokke & Sukke-cartoons tussen de lemma's door.

Inmiddels is dit alweer deel vier in de 'Taal van het jaar'-reeks. Het langetermijneffect van Sanders' verzamelwoede begint zich in deze editie duidelijk af te tekenen. Hij geeft vaak het verband aan tussen pasgeboren en ingeburgerde woorden. Zo zijn we na 'verloedering' nu toe aan 'ontloedering', en leidt 'homohuwelijk' inmiddels onvermijdelijk tot 'homoscheiding'.

Want nieuwe woorden en uitdrukkingen ontstaan doorgaans naar aanleiding van actuele gebeurtenissen. Wat dat betreft is 2002 een vruchtbaar jaar, constateert Sanders in zijn inleiding. Hij turft elf nieuwe - of opvallend gereanimeerde - uitdrukkingen, plus een indrukwekkende reeks verse woorden. Aanleidingen tot taalvernieuwing waren er afgelopen jaar te over.

Bijvoorbeeld Pim Fortuyn en zijn dood, met als resultaat uitdrukkingen en woorden zoals 'een lijntje hebben met iemand' (die dood is), 'ga toch koken' (tegen een kritische vrouw) en een herleving van 'demoniseren'. Dankzij de LPF kennen we nu de 'condoleancestem' op een dode, plus de uitdrukking 'de kogel kwam van links'.

Ook het huwelijk van Willem-Alexander en Máxima leidde tot nieuwe woorden. Veel mensen waren voor 2 februari al 'Máximoe'. De economische malaise bracht de 'dubbeldip': een tweede economisch dieptepunt binnen het nog heersende eerste.

Het effect van de invoering van de euro is nog niet uitgewoed. 'Euro-diffusie' is de verspreiding van munten van verschillende herkomst over de portemonnees in alle euro-landen. Bij een 'combi-euro' is de kern van een munt uit land A geslagen in de rand van een euro uit land B.

Niet alle door Sanders opgetekende woorden zijn even bekend, of zullen een lang leven beschoren zijn. Zo zal de bolletjesslikker die een 'bolletjesdode' is geworden over een paar jaar wel uit het vocabulaire verdwenen zijn, en is de 'huwelijksvla' ook alweer uit het schap gehaald. Knap is dat Sanders zijn opsomming 87 pagina's lang luchtig leesbaar houdt, al is af te raden het geheel in één klap uit te lezen, omdat de verveling dan onvermijdelijk toeslaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.