Concurrerende scholen steeds vaker voor de keuze: samengaan of deuren sluiten

Steeds vaker gaan christelijke en openbare basisscholen samen verder, gedwongen door krimp. Ook in het Drentse Veenhuizen laten ze de concurrentie los. 'Je moet met de ouders praten, niet met opa's en oma's.'

Drie kwartier per week is er humanistisch of godsdienstig vormingsonderwijs, verder doen de kinderen alles samenBeeld Harry Cock

Spannend is het nog steeds een beetje - en niet omdat burgemeester Smit deze morgen met zijn ambtsketen het nationaal schoolontbijt bijwoont. Maar als directeur Aukje Oldekamp vraagt om een moment stilte voor er wordt aangevallen op de schalen met brood en fruit, houden alle leerlingen inderdaad hun lippen op elkaar.

'Een kippenvelmomentje', fluistert Albert Velthuis in het keukentje van de school Speel en Leer in Veenhuizen. Met collega Albert Eising (directeur Primair Openbaar Onderwijs Noordenveld) heeft de voorzitter van de Christelijke Onderwijsgroep Drenthe drie jaar toegewerkt naar deze symbiose.

Veenhuizen had tot 2016 een openbare en een christelijke basisschool. Conciërge Albert kan nog vertellen hoe winterse pret steevast ontaardde in een sneeuwballengevecht tussen de twee kampen. Ook nu sluipt het 'wij' en 'zij' er nog weleens in. 'Maar dan zeg ik: het is nu wij samen.'

Het oude gebouw van de Vlinderhof heeft een lik mintgroene verf gekregen voor een frisse start. Honderd meter verderop staat de VeenSter leeg. In een kast liggen nog wat mappen administratie. De postbode wordt met een briefje doorverwezen. Volgend jaar krijgt de school na de nieuwe, gemengde identiteit ook een gezamenlijk nieuw onderkomen.

De vorming van samenwerkingsscholen is een trend, zegt vice-voorzitter Anko van Hoepen van basisschoolkoepel PO-Raad. Zeker in krimpregio's. Waren het er in 2015 nog 49, nu schat hij het aantal op 80. Al blijft de formule op het totaal van 6.000 basisscholen een uitzondering.

Lange tijd was versmelting ingewikkeld, totdat de Eerste Kamer deze zomer een wet aannam die samenwerkingsscholen eenvoudiger maakt. De verwachting is dat tientallen scholen de komende jaren zullen kiezen voor een fusie tot een samenwerkingsschool.

Scholen die elkaar soms een eeuw in geest en getal beconcurreerden, zijn nu op elkaar aangewezen. Hadden de basisscholen in Veenhuizen in 2012 samen nog 137 leerlingen, in 2015 was dit teruggelopen naar 106. De gemeente Noordenveld, waartoe het dorp behoort, houdt voor 2020 rekening met 23 procent minder leerlingen (landelijk: 10 procent). Inmiddels staan al vijf schoolgebouwen leeg.

Weg der geleidelijkheid

Natuurlijk is een school opgeven nooit leuk, zegt directeur Eising. 'Maar je moet over je eigen belang heen stappen.' In Veenhuizen werd acht jaar geleden al eens een toenaderingspoging gewaagd. 'Toen was de tijd er nog niet rijp voor', zegt Velthuis. De ideologische scheidslijnen zijn minder scherp geworden in het gevangenisdorp. 'Je moet met de ouders praten, niet met de opa's en oma's.'

Met die ouders is vanaf het begin volop gesproken. Sommigen moesten aan het idee wennen, zegt vader Hans Hut. 'Mijn vrouw vond het ook erg spannend.' Voor de kinderen was het minder ingewikkeld: ze gymden al gezamenlijk, gingen samen op schoolreisje en voetballen bij dezelfde club. De toenadering tussen hun ouders verliep langs de weg der geleidelijkheid, op basis van gelijkwaardigheid. Dat is volgens Hut de succesformule gebleken.

Iedereen zag bovendien de noodzaak. In de VeenSter zaten groep 1, 2 en 3 bij elkaar in het lokaal. Huts dochter Myrthe was in haar groep 3 (drie leerlingen) het enige meisje. 'Voor kinderen is een kleine school niet altijd leuk.'

'Natuurlijk geef je allebei iets op', zegt moeder Martine Lok (dochter in groep 3, vorig jaar Vlinderhof). 'Maar we wilden een school voor het dorp behouden. Anders zouden we over een paar jaar allemaal naar Norg moeten rijden.'

Uiteindelijk gingen alle kinderen mee over. Rekenen, lezen, touwtjespringen: bijna alles doen ze samen. Slechts drie kwartier per week splitsen de leerlingen zich voor humanistisch of godsdienstig vormingsonderwijs.

Over de invulling van feestdagen wordt uitgebreid gesproken met de ouders uit de identiteitscommissie. Wat bijvoorbeeld te doen met de Kinderboekenweek, met als thema griezelen? Wel heksen, geen zombies? Vorig jaar gaven de directeur en directrice van de oude openbare en christelijke school het voorbeeld, door tijdens de kerstviering als Jozef en Maria ten tonele te verschijnen. Voor de nieuwe directeur Oldekamp, die van buiten kwam, is het een tropenjaar. 'Het is net samenwonen, je doet alles voor het eerst.'

De PO-Raad en de koepel van openbaar onderwijs VOS/ABB zijn verheugd over de nieuwe wet, die samenwerkingsscholen onder gezamenlijk bestuur mogelijk maken. 'De politiek heeft de praktijk gevolgd', zegt Van Hoepen. Vanuit christelijke hoek blijft er weerstand - CDA, ChristenUnie en SGP stemden in de Eerste Kamer tegen, net als overigens GroenLinks.

Verus, de koepelorganisatie van christelijk onderwijs, vindt de nieuwe wet 'evident in strijd' met de vrijheid van onderwijs krachtens artikel 23 van de Grondwet. Openbare scholen vallen onder de gemeente, die dus in een samenwerkingsschool de klas binnenkomt. De Raad van State deelt die kritiek. De PO-Raad ziet samenwerkingsscholen juist als een moderne invulling van artikel 23, zegt Van Hoepen. 'Zo blijft keuzevrijheid behouden, terwijl anders de openbare of de christelijke school uit het dorp zou verdwijnen.'

Ach, artikel 23 - het zal de kinderen in Veenhuizen een zorg zijn. Natuurlijk missen de leerlingen die overkwamen van de VeenSter hun oude schoolplein ('veel mooier'). De kinderen van voorheen de Vlinderhof zijn daarentegen verguld met de iPads die met de leerlingen van de VeenSter hun intrede in de school deden. Bovendien, zegt Twan uit groep 6: 'Er zijn nu meer kinderen om politie en boefje mee te spelen.'

Nu pas wettig

Samenwerkingsscholen, waar na een fusie zowel christelijk als openbaar onderwijs wordt aangeboden, bestaan informeel al jaren. Pas sinds juli is deze mengvorm ook formeel mogelijk. Door de 'Wet samen sterker door vereenvoudiging samenwerkingsschool' kan neutraal onderwijs onder de paraplu van de overheid onder één dak plaatsvinden met onderwijs vanuit particulier initiatief, vaak gestoeld op een levensbeschouwelijke overtuiging.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden