Concurrentie in stroom kan beginnen

Nu de stroomfusie niet doorgaat is het monopoliegevaar geweken. Een vrije markt in stroom én een GPB waren moeilijk te rijmen....

Van onze redactie economie

AMSTERDAM

Het moet zondag druk zijn geweest op de Nederlandse kantoortjes van buitenlandse stroombedrijven. Nadat zaterdagavond bekend werd dat de fusie van de vier Nederlandse stroomproducenten niet doorgaat, kunnen bedrijven als Enron, Pribon Yamani en Norkraft Megling hier eindelijk in stroom gaan handelen.

Anderhalf jaar hebben ze in onzekerheid gezeten. Met UNA, EPZ, EZH en Epon afzonderlijk konden ze geen zaken meer doen, omdat die zouden fuseren. Maar met het gefuseerde bedrijf in oprichting viel ook niet te onderhandelen. Dat bestond tenslotte nog niet echt.

Ook om een andere reden was het afgelopen weekeinde feest bij de buitenlandse stroombedrijven: er komt geen sterk en machtig Grootschalig Productiebedrijf (GPB) dat 70 tot 75 procent van de markt in handen heeft. Hun Nederlandse concurrenten blijven relatief klein met jaaromzetten van rond de 1,5 miljard gulden.

Minister Wijers van Economische Zaken is echter diep teleurgesteld dat de fusie niet doorgaat: hij is bang dat de vier productiebedrijven ten onder zullen gaan in de maalstroom van de concurrentie, die binnenkort internationale vorm aanneemt. Dat komt doordat de Europese grenzen opengaan.

Ook de betrokken stroomproducenten zijn teleurgesteld. Als nutsbedrijven die altijd een monopolie hebben gehad, zijn zij als de dood voor concurrentie.

Maar de dreiging komt niet alleen uit het buitenland, ook Nederlandse stroomopwekkers zien zij als een gevaar. De Nederlandse concurrentie bestaat deels uit de andere drie stroomproducenten, waarmee ze nu nog afspraken mogen maken. Door de liberalisering mogen energiedistributiebedrijven - die in de huidige situatie de stroom kopen bij hun regionale stroomproducent en die doorverkopen aan de consument - ook stroom opwekken. En industriële bedrijven mogen dat ook.

De stemming onder de in totaal ongeveer dertig distributiebedrijven is gemengd. Twee stroomproducenten (Epon en EPZ) zijn in handen van distributiebedrijven (respectievelijk Edon en NUON, en Pnem/Mega en Deltan). Twee andere (EZH en UNA) hebben gemeenten en provincies als aandeelhouders.

Het mislukken van de fusiegesprekken is deels te wijten aan de weerstand van Edon, NUON, Pnem/Mega en Deltan. Zij zouden niet alleen aandeelhouder van het GPB worden, maar ook klant en concurrent. Ze vreesden dat het GPB te machtig zou worden en stelden daarom aanvullende eisen, onder meer de garantie van lage prijzen die zij in de toekomst aan het GPB zouden moeten betalen.

De Nederlandse industriële bedrijven, waarvan de meeste grote afnemers van stroom zijn, weten ook nog niet wat zij van de nieuwe situatie moeten denken. De voortdurende onzekerheid over de toekomst van de vier stroomproducenten zal ze niet gelukkig stemmen. Alleen Shell is blij: de oliegigant heeft grote belangstelling voor de Nederlandse stroommarkt en 'kijkt' momenteel hoe hij het best kan toetreden.

Ook de distributiebedrijven beraden zich op de nieuwe toekomst. Net als voor de buitenlandse toetreders tot de Nederlandse stroomproductiemarkt, zijn hun kansen om zich een plaatsje te verwerven op die markt dit weekend aanzienlijk gestegen. Het is niet waarschijnlijk dat zij dat allemaal afzonderlijk zullen doen. Samenwerking met hun regionale stroomproducent ligt voor de hand. Het oostelijke distributiebedrijf NUON liet al weten nu eerst eens met het noordelijke distributiebedrijf Edon en producent Epon te gaan praten. Ook zuidelijke bedrijven Pnem/Mega en Deltan zullen eerst de koppen bij elkaar steken met EPZ.

Nu de fusie, die uit angst voor internationale concurrentie geboren leek, niet doorgaat is het opeens een drukte van belang op de Nederlandse elektriciteitsmarkt. De handel kan van start gaan. Mogelijk drijft de concurrentie de vier bedrijven op termijn alsnog samen. Maar dat wordt dan een echte, door de markt gedreven fusie, en niet een door de minister opgelegd samengaan.

Vooralsnog geldt ook op de vrije elektriciteitsmarkt: hoe meer zielen hoe meer vreugd.

Esther Hansen Löve

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden