Conclusie van het beraad van Europese ministers: we hebben geen conclusie

Er waren dreigementen, bitse woordenwisselingen, ministers die in wanhoop hun premiers belden. Uiteindelijk resteerden rond middernacht chaos en verwarring. De speciale vergadering maandag van de Europese justitieministers over de herverdeling van 120 duizend vluchtelingen leidde tot de conclusie dat er geen conclusie is. Geïrriteerd door de impasse vroeg bondskanselier Merkel dinsdag om een extra EU-top om de regeringsleiders volgende week tot een antwoord op de asielcrisis te dwingen. Hoog spel, want iedere premier heeft een veto.

Beeld AFP

Europa wankelt, menen critici en cynici. Herinvoering van grenscontroles, hekken om vreemdelingen buiten te houden, een geïmplodeerd Europees asielsysteem, lidstaten die elkaar de maat nemen over solidariteit en ondertussen asielzoekers proberen toe te schuiven - de Europese gedachte lijkt inderdaad verder weg dan ooit. 'De winter komt en de wereld kijkt naar ons', somberde Europees Commissaris Timmermans maandagnacht na afloop van de gewraakte vergadering van de Europese justitie- en asielministers.

Dat die vergadering zeer moeizaam zou verlopen, was van meet af aan duidelijk. Geen andere kwestie ligt zo gevoelig - zowel nationaal als Europees - als migratie. Nederland kan erover mee praten: VVD en PvdA vochten het kabinet bijna aan gruzelementen over een minimale opvang (bed, bad, brood) voor enkele tientallen uitgeprocedeerde asielzoekers. Europa moet met 28 landen een antwoord vinden op de herverdeling en integratie van 120 duizend vluchtelingen en mogelijk nog veel meer in de nabije toekomst.

Voorspelbaar

De eerste discussieronde maandag verliep voorspelbaar. De Slowaakse, Tsjechische, Hongaarse en Roemeense ministers en de Letse vertegenwoordiger spraken hun afschuw uit over de Brusselse asielquota, zoals voorgesteld door de Commissie. EU-voorzitter Luxemburg presenteerde daarna - eveneens conform de verwachting - het compromis om in principe akkoord te gaan met de herverdeling van 120 duizend migranten, maar het netelige besluit over de verdeelsleutel door te schuiven naar oktober. Geheel in lijn met de methode van EU-grondlegger Monnet: stap voor stap, moeilijk verteerbare besluiten verdeel je in kleinere porties.

De Luxemburgse aanpak leek te werken. Hongarije, Roemenië en Letland toonden zich bereid het compromis te accepteren. Totdat de Duitse en Franse ministers tijdens een pauze in de vergadering gezamenlijk alvast de pers te woorden stonden. 'Er is een politiek akkoord', zei de Duitse minister De Maizière. En alle landen doen mee, verzekerde zijn Franse collega Cazeneuve.

Bij hervatting van de vergadering bleek hoezeer de Franse-Duitse soloactie de dwarsliggers in het verkeerde keelgat was geschoten. Het laatste waarop zij zaten te wachten was het beeld aan de leiband te lopen van Berlijn en Parijs. Wat volgde was dat ministers elkaar de les lazen over wanneer ze solidair waren geweest, wie nu aan de beurt was en een emotionele Cazeneuve die zijn Slowaakse collega Kalinak ervan beschuldigde zijn kop in het zand te steken.

Uit vrees de vergadering zonder verklaring te beëindigen nam voorzitter Luxemburg zijn toevlucht tot een curieuze constructie: de conclusie dat 'een grote meerderheid van de lidstaten' constateert dat 'alle landen bereid zijn' mee te doen - ook al was dat niet waar.

De Duitse vicekanselier Sigmar Gabriel (L), bondskanselier Angela Merkel (M) en Merkels stafchef Peter Altmaier (R) dinsdag tijdens een speciale bijeenkomst van de Duitse overheid in Berlijn om te praten over de vluchtelingenproblematiek. Beeld AFP

Gekort op subsidies

De Maizière gooide dinsdagochtend olie op het vuur met zijn suggestie dat landen die geen asielzoekers opnemen, gekort moeten worden op hun EU-subsidies. Een hol dreigement - verandering van het EU-budget vergt unanimiteit - maar schadelijk voor de onderlinge verhoudingen.

's Middags greep Merkel in en riep EU-president Tusk op een extra EU-top bijeen te roepen. Een vlucht vooruit: iedere premier kan immers het spreidingsplan afschieten, terwijl bij een gewone vergadering van EU-ministers een minderheid overstemd kan worden. Landen als Polen en Letland hebben dit excuus - 'we moeten wel' - juist nodig om de draai te maken. Tusk beslist donderdag na overleg met andere regeringsleiders of de extra top er komt. Premier Rutte toonde zich alvast weinig enthousiast.

Voor die tijd komen de justitieministers sowieso weer bijeen: EU-voorzitter Luxemburg nodigde hen dinsdag uit voor een nieuwe vergadering komende week met als doel een akkoord over de spreiding van 120 duizend asielzoekers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.