Concert- gebouw

Architect Ron van Leeuwen. is ook componist. Zijn muziekstuk Through the Veil of Order (Beethoven met dj) gaat zondag in première. Wat leert architectuur over muziek, en andersom?

'Muziek kleurt mijn leven', zegt Van Leeuwen. 'Al heel lang. Ik speel piano, gitaar en viool. Jarenlang was ik pianist in bars en restaurants, met een repertoire dat varieerde van Yesterday van The Beatles tot de nocturnes van Chopin. Na mijn 35ste nam mijn werk als architect toe. Als mede-eigenaar van Kokon heb ik nu de verantwoording voor een bureau waar vijftig mensen werkzaam zijn. Maar de laatste jaren werd de drang om composities te schrijven steeds sterker. Muziek zit altijd in mijn hoofd.'


Wat maakt uw vioolconcert onderscheidend?

'Nou, ik heb niet de behoefte Beethoven te verbeteren. Ik wil een brug slaan tussen klassieke muziek en moderne muziek als dance, techno en house. Daarom zie je in mijn partituur een balk staan: dj. Die vult de klassieke sound van strijkers, blazers en pauken aan met speciale geluiden. Dat kan een base drum zijn, maar ook een tikje tegen een kristallen glas. Een dj werkt in een dwingend ritme naar een climax toe. Een klassieke componist doet dat in feite ook. Alleen, mensen staan niet te swingen op Beethoven. Zou dat anders kunnen? Dan ontstaat er een nieuw muzikaal universum!


'Als architect probeer ik soms ook de oude wereld en de nieuwe wereld met elkaar te verenigen. In Vlissingen heb ik een monumentaal winkelcentrum ontworpen, een kloek, modern, groen gebouw met veel variatie en elementen van grachtenpanden. Net als in een muziekstuk kies je een thema dat je laat doorwerken, in dit geval historische kenmerken die passen in de historische binnenstad. Het is bijna een Venetiaans palazzo, met een waterpartij ervoor.'


'Architectuur behelst alle kanten van het leven', zei uw collega Cees Dam ooit. 'Alle menselijke emoties worden erin weerspiegeld.' In hoeverre is zo'n statement toepasbaar op muziek?

'In emotionele zin raakt muziek de ziel op een veel dieper niveau. Vanwege de directe, intense inwerking van klanken. Architectuur is van grote invloed op ons dagelijks leven en dus op onze emoties, maar eerder op een onbewust niveau. Een gebouw kán ontroeren, ook al gebeurt dat minder vaak en barst je dan niet in snikken uit. Ik kreeg zelf een brok in mijn keel van Notre Dame du Haut van Le Corbusier, een kapel met golvende lijnen die bovenop een berg staat. Die reactie laat zich net zo lastig verklaren als mijn ontroering bij de Negende Symfonie van Beethoven.'


Hoe kan de architect Ron van Leeuwen de componist Ron van Leeuwen bijstaan?

'Jarenlang ontwerpen als architect heeft me geleerd hoe ik op verschillende schaalniveaus tegelijk kan werken. Ook bij muziek. Mijn vioolconcert heet Through the Veil of Order, naar een uitspraak van de schrijver Novalis: 'In een kunstwerk schemert chaos door de sluier van orde.' Dat is precies zoals ik kunst en architectuur ervaar. Er móet orde zijn. In symmetrie. In een toonsoort. In mijn vioolconcert kies ik voor een hoofdthema in a-mineur met herkenbare, telkens terugkerende melodieën. Dat is de ordening. Tussendoor is er de 'chaos', een mix van variaties, modulaties en stemmingswisselingen die het stuk verrassend, interessant en prikkelend moeten maken.


'Zo is het ook in de architectuur. Te veel orde is saai. Dat zie je in het minimalisme. Een gebouw als een kubus, met gelijke ramen in keurige rijtjes, daar ben ik in een seconde mee klaar. Ik kijk dan veel liever naar het Rijksmuseum. Je ziet de orde in de symmetrie, de strakke bouwlijnen. Dat gebouw straalt rust en autoriteit uit. Tegelijkertijd spat de creativiteit ervan af, de 'chaos' is zichtbaar in de talloze details van beeldhouwers, schrijnwerkers en metselaars. Ik heb wel een dag nodig om dat gebouw in zijn volle omvang te doorgronden.'


Wat is voor u een zaligmakend verschil tussen muziek en architectuur?

'Architectuur moet functioneel zijn, hè. Het heeft twaalf jaar geduurd voordat het winkelcentrum in Vlissingen er stond. Honderden gesprekken heb ik gevoerd met ambtenaren, omwonenden, project-ontwikkelaars, aannemers en politici. Dat hoort bij het vak. Maar als componist heb ik volstrekte autonomie. Het is ondenkbaar dat een dirigent mijn vioolconcert van een kwartier inkort met drie minuten, of dat hij ergens een C verandert in een F. Ik ben eigen baas over mijn eigen creatieve idee. Dat geeft een geweldig gevoel van vrijheid.'


Waar hoopt u op bij de première?

'Dat mensen het mooi vinden. Ik weet het: mooi mag nooit een criterium zijn, ook niet in de architectuur. Want waarom is het dan mooi? Maar dat puur esthetische gevoel telt voor mij zwaarder dan welke rationele, intellectuele uitleg dan ook.'


Waar te beluisteren?

Het concert Through the Veil of Order op zondagmiddag 15 september maakt deel uit van het Klassiek op Zondagprogramma in het best wel rustieke cultuurcomplex Op Hodenpeil in Schipluiden, vlakbij Delft. Ophodenpeil.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden