Conceptuele werken sneuvelen bij renovatie van Haags Gemeentemuseum LeWitt wist niets van verwijderen kunst

De Amerikaanse kunstenaar Sol LeWitt is ontgoocheld. Niemand heeft hem verteld dat zijn wandschildering in het Haags Gemeentemuseum zou sneuvelen bij de renovatie....

Van onze medewerkster

Wilma Sütö

DEN HAAG

'Dat is ellendig. Dat had ik niet verwacht', zegt LeWitt donderdag. 'Toen ik begin jaren tachtig de opdracht kreeg, dacht ik dat het ging om een permanente installatie. Misschien vergis ik me ernstig, maar dit, nee, het lijkt me werkelijk een verbroken belofte. Ze hadden het me op zijn minst moeten vertellen.'

Aan de telefoonverbinding tussen Amsterdam en New York mankeert niets, maar toch valt de lijn even dood. De beroemde kunstenaar incasseert met moeite het nieuws dat zijn monumentale muurschildering uit het trappenhuis is verdwenen. 'U overrompelt me.' Hij stamelt en zwijgt.

De vraag was: maakt het iets uit, voor een ideeënkunstenaar, dat de uitwerking van zijn idee is weggewit? Sol LeWitt (1928), de 'hogepriester van de conceptuele kunst' vindt van wel. 'Zo simpel ligt het niet,' zegt hij, beduusd, als na de klap van een boemerang. Het argument dat zijn werk als gedachte nog bestaat, is een sluwe omkering van zijn intenties. 'Natuurlijk is de verbeelding van het idee essentieel. Dit was een hoofdwerk, meer dan een voorbeeld. Ik ben ontgoocheld.'

LeWitt is niet de enige. De kunsthistoricus Carel Blotkamp sprak in deze krant zijn spijt uit over het verlies van 'een waardevol hoofdstuk in de geschiedenis van het museum'. Naast LeWitts werk zijn ook de schilderingen van Lawrence Weiner, Niele Toroni en Günther Tuzina uit de trappenhuizen verwijderd.

Maar de Sol LeWitt was van de vier het allermooist: een fenomenaal lijnenspel van gewassen inkt, zwart en zilvergrijs, dat Berlage's architectuur met allure onderstreepte. 'Een superbe eenheid met de ruimte. Eén van zijn meest geslaagde projecten', beamen Marien Schouten, Fransje Killaars, Roy Villevoy en Willem Wolff, allen zelf kunstenaar, maar bovendien sinds jaar en dag werkzaam als rechterhand van de grote meester. LeWitt heeft overal collega-assistenten voor het uitvoeren van zijn ideeën.

Zij en zijn fans troostten zich tot nu toe met de gedachte dat het werk hersteld kan worden. Ze gingen ervan uit dat dat ook stond te gebeuren. Telkens als het ter sprake kwam, susten de stemmen elkaar: het betrof hier slechts een tijdelijk verlies, van een permanente installatie. 'In die zin heb ik de opdracht indertijd gegeven,' bevestigt Theo van Velzen, oud-museumdirecteur in Den Haag. Maar waarom is de schildering dan niet meteen meegenomen, bij de algehele renovatie?

Hans Locher, de huidige directeur, reageert laconiek: 'De muren waren rot. Het gebouw is teruggebracht tot een betonskelet en daarna hebben we besloten de architectuur voorlopig de architectuur te laten. We hebben ook het geld niet voor een reconstructie van die kunst. Als we al fondsen zouden vinden, hebben we eerst nog een groot aantal andere noden. Dit zijn conceptuele dingen, waarvan de schema's er liggen. De prioriteit gaat er niet naar uit.'

Sol LeWitt: 'That's too bad. Verontrustend. Ik zal zelf contact moeten zoeken met het museum. Wat vindt Rudi Fuchs ervan? Ik ken deze directeur niet. Hebt u het nummer van zijn fax? Er is geen ander werk zoals dat, nergens. Ik had het niet gemaakt voor de korte duur.'

Rudi Fuchs, directeur van het Stedelijk Museum in Amsterdam, aarzelt voor hij reageert. Waarom moet hij zich in de discussie mengen? Fuchs geeft zelf het antwoord: 'Ik had een sentimentele binding met dat werk. Sol heeft het voor het eerst uitgevoerd op de Documenta in Kassel, in 1982, toen ik die organiseerde. Daarna is het aangekocht door het Haags Gemeentemuseum.' Fuchs is later directeur geweest van het museum in Den Haag.

'Veel minimal en concept artists houden van dat museum, omdat daar in de jaren zestig de eerste exposities van hun werk waren en het één van de mooiste musea ter wereld is. Daarom is het te verdedigen dat Locher na een restauratie van 55 miljoen de architectuur laat spreken. Het gebouw is een deel van zijn collectie. Daarin moeten beelden soms voor elkaar wijken. Maar ik denk wel dat ik het anders had gedaan dan hij, in de overtuiging dat het werk van Sol LeWitt met de architectuur vergroeid was. Ik deel de verbazing van de kunstenaar.'

De persvoorlichter van het museum tot slot, gevraagd naar een paar ansichtkaarten van LeWitts Wall Painting, als souvenir: 'Die hebben we allemaal opgeruimd. En, hebt u Hans Locher gesproken? Heeft hij iets slims gezegd?' Pardon? 'Toch wel dat het hier gaat om ideeënkunst?' O dat, ja, zo slim was hij wel. Je kunt ook zeggen: boerenslim.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden