Vijf vragenCijfers misdrijven

Conceptrapport: asielzoekers vaker verdacht van misdrijf

Het aantal geregistreerde misdrijven waarbij een asielzoekers is betrokken, is vorig jaar met ruim 20 procent toegenomen. Dit staat in een uitgelekt incidentenoverzicht van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Vijf vragen over dit nieuws.

Het AZC in Weert, waar in 2018 een spoedberaad werd gevoerd door de gemeente, politie en het COA vanwege de vele geweldsincidenten.Beeld Rob Engelaar / ANP

Om hoeveel misdrijven gaat het?

In 2019 werden 5.000 verdenkingen van misdrijven door asielzoekers geregistreerd, duizend meer dan het jaar daarvoor. Een toename van 27 procent. Het ministerie van Justitie wil nog niet reageren op de cijfers, omdat het rapport pas halverwege mei naar de Kamer gaat. In de conceptversie, die in handen is van de Telegraaf, verklaart het ministerie de toename aan de hand van een verschil in registratie: voor het eerst zijn meerdere misdrijven die tegelijk zijn gepleegd apart geregistreerd. Als dit verschil wordt gecorrigeerd, is nog altijd sprake van een toename van 22,4 procent.

Wat is de aard van de misdrijven?

Net als in 2018 bestaat het gros van de geregistreerde verdenkingen uit winkeldiefstallen: dit waren er vorig jaar 2.100, een stijging van een kwart. Zakkenrollerij steeg met de helft naar ruim 300 en heling nam met tweederde toe tot bijna 200. 

Ook in de categorie zwaardere misdrijven is een toename te zien. Het aantal pogingen tot moord of doodslag steeg met een kwart naar 30, het aantal geregistreerde verkrachtingen verdubbelde naar 8. Voor alle duidelijkheid: het gaat hier om verdenkingen, de betreffende personen zijn in de meeste gevallen (nog) niet veroordeeld.

De criminaliteitscijfers, die vanwege de doelgroep gevoelig liggen, kostten toenmalig staatssecretaris Mark Harbers (Asiel) in 2018 de kop, nadat het ministerie van Justitie zwaardere misdrijven als doodslag en verkrachting onder het kopje ‘overige’ had weggemoffeld. 

Wie zijn de verdachten?

60 procent van de verdachte asielzoekers komt uit een ‘veilig land’. Deze groep maakt nauwelijks kans op een verblijfsvergunning, maar heeft wel recht op opvang zolang hun procedure loopt.

Van de Algerijnse asielzoekers kwam vorig jaar 40 procent in aanraking met de politie, bij Marokkaanse asielzoekers was dit eenderde.

Hoewel de overlastgevers een heel klein deel uitmaken van het totale aantal asielzoekers dat in Nederland wordt opgevangen, is de impact groot. Ze verpesten het draagvlak voor andere asielzoekers en zorgen ervoor dat het animo onder gemeenten om onderdak aan deze groep te verlenen erg laag is.

Waarom worden overlastgevende asielzoekers niet teruggestuurd naar het land van herkomst?

‘Uitzetten of vastzetten.’ Dat moet volgens PVV-leider Geert Wilders gebeuren met asielzoekers die zich niet weten te gedragen. In een reactie op de uitgelekte misdaadcijfers zei Wilders donderdag in het NOS Radio 1 Journaal dat deze groep overlastgevers geen aanspraak zou mogen maken op de procedures.

De constant terugkerende problematiek van dit rondreizende circus aan raddraaiers drijft niet alleen Wilders tot wanhoop: menig politicus, van diverse politieke kleur, heeft al gepeperde uitspraken gedaan over hoe overlastgevende asielzoekers aangepakt moeten worden. Sluit ze op, klinkt het. Stuur ze terug.

Het klinkt allemaal makkelijker dan het in de praktijk is. Het recht op een procedure is verankerd in Europese regelgeving en voordat iemands verblijfsvergunning kan worden ingetrokken, moet eerst voor de rechter worden aangetoond dat dit gerechtvaardigd is. Vrij eenvoudig als iemand een dubbele moord heeft gepleegd, maar het wordt een ander verhaal als de betreffende asielzoeker een rolletje pepermunt heeft gestolen.

De commotie was vorig jaar groot toen staatssecretaris Ankie Broekers-Knol (Asiel) in de Kamer vertelde dat Marokko weigerde om met haar in gesprek te gaan over het terugnemen van uitgeprocedeerde asielzoekers. Marokko ontkende vervolgens dat het ooit een verzoek voor een dergelijk gesprek had ingediend. 

Feit is dat landen als Afghanistan, Marokko, Iran en Irak consequent weigeren om onderdanen terug te nemen, waardoor Nederland noodgedwongen zit opgescheept met deze ongewenste groep.

Heeft het aanpakken van overlastgevende asielzoekers prioriteit in Den Haag?

In de Kamer klinkt geregeld kritiek op de aanpak van staatssecretaris Ankie Broekers-Knol. Ze zou het overzicht kwijt zijn en weinig daadkracht tonen. Zelf heeft ze geregeld benadrukt dat het aanpakken van overlastgevende asielzoekers haar volle aandacht heeft. Sinds dit jaar registreren asielzoekerscentra, op basis van politiegegevens, lijsten van bewoners die zich misdragen. Als iemand meerdere streepjes achter zijn naam heeft staan, kan dit uitdraaien op een gebiedsverbod of detentie. Dit is al enkele tientallen keren gebeurd. 

5 procent wordt teruggestuurd
Uit onderzoek van commissie-De Leeuw bleek vorig jaar dat slechts 5 procent van de vreemdelingen met criminele antecedenten op zijn naam daadwerkelijk wordt teruggestuurd. De commissie weet dit aan het complexe veld aan regels en wetten. Gelekte interne documenten deden anders vermoeden: medewerkers van de immigratiedienst IND waren door hun leidinggevenden onder druk gezet om verblijfsvergunningen van raddraaiers niet in te te trekken omdat dit teveel geld en tijd zou kosten.

Henk Wolthof pakt overlastgevende asielzoekers aan: ‘Je kunt binnen vijf minuten buiten staan’
Nog voor de zomer zullen alle asielzoekerscentra zwarte lijsten bijhouden van overlastgevende asielzoekers. Henk Wolthof is een van de drie ‘ketenmariniers’ die deze (heel kleine) groep moeten aanpakken. ‘Ze verpesten het draagvlak voor de andere asielzoekers.’

Deze cijfers hebben Mark Harbers uiteindelijk de kop gekost
De Rapportage Vreemdelingenketen bevatte dit jaar een noviteit. Voor het eerst was op basis van politiecijfers een landelijk overzicht gemaakt van incidenten waarbij bewoners van asielzoekerscentra als verdachte zijn aangemerkt. Voorheen werd alleen gekeken naar incidenten op of rond de locaties zelf.

Het terugsturen van criminele vreemdelingen zou te veel geld en tijd kosten: hoe zit dit?
De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) heeft afgelopen jaren het intrekken van verblijfsvergunningen van veroordeelde criminelen ontmoedigd omdat dit te veel tijd en geld zou kosten, blijkt uit interne verslagen die in handen zijn van NRC. Onlangs kwam de commissie-De Leeuw tot een andere conclusie. Hoe zit dit? 

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden