Computer helpt rechter bij bepalen strafmaat

In de raadkamer van de toekomst zullen rechters een computer gaan gebruiken bij het bepalen van de strafmaat. Een proefpanel van vijf rechters onderwierp het computersysteem - dat de naam Informatievoorziening Straftoemeting (IVS) kreeg - afgelopen donderdag aan een eerste test....

MARC VAN DEN EERENBEEMT

Van onze verslaggever

Marc van den Eerenbeemt

LEIDEN

Het computersysteem moet rechters in strafzaken snel op de hoogte brengen van de overwegingen en uitspraken in vergelijkbare zaken van andere rechtcolleges. Nu blijven die overwegingen volgens de opstellers van IVS vaak onbekend, omdat zij in vonnissen slechts summier worden beschreven.

Na het aanklikken van het symbool 'Ganzeveer' op het beeldscherm, kunnen leden van de rechtbank gegevens intikken over de zaak die zij behandelen. IVS reageert daarop met het presenteren van de feiten en omstandigheden uit vergelijkbare zaken. Na het aanklikken van het symbool 'Weegschaal van Vrouwe Justitia' worden vervolgens de overwegingen en straffen in die zaken gepresenteerd.

Het systeem wordt ontwikkeld door A. Schmidt en E. Oskamp, onderzoekers van de vakgroep recht en informatica van de Rijksuniversiteit Leiden. De automatisering moet de kwaliteit van de rechtspraak verbeteren. Bovendien moet de invoering van het computersysteem leiden tot meer eenheid in de Nederlandse rechtspraak.

Dat magistraten in vergelijkbare zaken een verschillende straf opleggen, is al jaren bekend. In 1992 werd in Trema, het tijdschrift voor de rechtelijke macht, een onderzoek gepubliceerd waaruit bleek dat de rechtbank in Haarlem gemiddeld twee keer zwaarder straft dan de rechtbank in Rotterdam.

Afgelopen december moedigde minister Sorgdrager van Justitie op een congres de rechtelijke macht aan automatisering serieus te nemen. Een betere informatievoorziening leidt volgens de minister tot meer rechtsgelijkheid en een evenwichtiger straftoemeting. 'Zo kan weerstand worden geboden aan de toenemende kritiek van de publieke opinie op de ongelijkheid van straffen.'

Nu bestaat de strafrechtspleging volgens Sorgdrager te veel uit geisoleerd opererende rechters, die zich bij het bepalen van de strafmaat vooral laten leiden door de eis van het Openbaar Ministerie. Officieren van justitie werken - in tegenstelling tot rechters - wel met landelijke richtlijnen. Door het nieuwe computersysteem kunnen rechters volgens Schmidt en Oskamp tijdens het geheime raadkameroverleg 'overleggen' met honderden andere magistraten in Nederland. Van geautomatiseerde rechtspraak zal volgens de ontwerpers nooit sprake zijn. 'De rechter houdt alle vrijheid bij het nemen van zijn beslissing.'

IVS is voorlopig alleen voor een beperkt aantal 'delictgroepen' te gebruiken, zoals verkeersmisdrijven, mishandeling, verkrachting, incest, moord en overtredingen van de Opiumwet. 'Hoe gecompliceerder het delict, hoe groter de behoefte van de rechter aan ondersteuning', aldus Schmitz. Het systeem moet langzaam groeien doordat rechters constant nieuwe zaken invoeren. Daarbij mag de rechter een veelheid aan gegevens vastleggen: van eerder door de verdachte gepleegde misdrijven tot de mate waarin deze berouw toont.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden