Compromis

De verkiezingen hebben ten overvloede duidelijk gemaakt dat ‘het volk’ een fictie is. Nog nooit stemde ‘het volk’ zo verdeeld....

In de formatie moeten de brokstukken bij elkaar worden geveegd. De formatie is een periode van compromissen sluiten. Dat geeft politici vaak een slechte naam. ‘Zie je wel, daar gaan de verkiezingsbeloften! Ze verkopen hun oude moeder om aan de macht te komen!’

Dat is een beetje oneerlijk. De bron van het compromis is immers niet de politicus zelf. Die zou best een absolute meerderheid willen hebben. Maar hij moet water bij de wijn doen, omdat veel Nederlanders op een andere partij hebben gestemd. Hoe verdeelder ‘het volk’, hoe groter de noodzaak compromissen te sluiten. Maar vervolgens begint ‘het volk’ weer te morren dat ‘je nooit weet wat er met je stem gebeurt’.

De Israëlische filosoof Avishai Margalit schreef een behartenswaardig boek over het compromis, Compromissen en verrotte compromissen. Ook in de filosofie komt het compromis er bekaaid van af, schrijft hij. Filosofen willen immers de ideale theorie formuleren, niet een waterig aftreksel daarvan.

Maar in de dagelijkse praktijk zijn compromissen veel belangrijker dan idealen, aldus Margalit. ‘Per slot van rekening brengen we maar zelden tot stand wat bovenaan onze prioriteitenlijst staat’, schrijft hij. Politici (en andere mensen) zouden beoordeeld moeten worden op hun compromissen, niet op hun idealen, aldus Margalit. Idealen vertellen wie we willen zijn, compromissen wie we zijn.

Margalit is een voormalige paratrooper die meevocht in de Zesdaagse Oorlog van 1967. Zijn boek gaat over oorlog en vrede, over leven en dood. Voor Israëlische begrippen is de formatie van een Nederlands kabinet een probleem van niks, ook al heeft de kiezer een versplinterd landschap achtergelaten.

Volgens Margalit zijn er twee manieren om naar politiek te kijken, een religieuze en een economische. In de religieuze visie zijn de politieke idealen heilig. Elk compromis zou ze alleen maar bezoedelen. In de economische visie valt over alles te onderhandelen. De idealen worden onderworpen aan een spel van loven en bieden waarin alles zijn prijs heeft.

Elke politicus kiest positie in een spectrum dat van religieus naar economisch loopt. In Nederland zullen de meeste politici meer aan de economische kant zitten. Daarom hoeft het ook helemaal niet zo moeilijk te zijn om een kabinet te formeren.

Natuurlijk zijn ook in de Nederlandse politiek bepaalde zaken heilig. Zo wil de PVV de islam anders behandelen dan andere religies, hetgeen in strijd is met de rechtstaat. Voor andere partijen zou dat onaanvaardbaar moeten zijn. Een compromis hierover zou een verrot compromis zijn, in Margalits termen. Maar verder zijn er toch weinig onoverbrugbare tegenstellingen.

De AOW-leeftijd of de hypotheekrenteaftrek zijn geen idealen die met religieus fanatisme verdedigd hoeven worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden