Compromisloze Lee telt veel vrienden

Voor iemand die ruzie heeft èn met China èn met gouverneur Chris Patten, schopt Martin Lee het opmerkelijk ver in de Hongkongse politiek....

TOINE BERBERS

IN ZIJN EIGEN district, Island-east, haalt Martin Lee Chu-ming maar liefst driekwart van de stemmen. De laatste dagen voerde hij ook nog onversaagd campagne voor partijgenoten die in nek-aan-nek races waren verwikkeld. Daarom valt hem maandagmorgen in de kleine uurtjes een heldenwelkom ten deel bij aankomst in het verkiezingscentrum in Kowloon Bay.

De 57-jarige jurist is briljant en controversieel. Hij komt uit een rijke rooms-katholieke familie die hem voor zijn studie naar Engeland stuurt, waaraan hij een upper class accent en een heilig geloof in democratie overhoudt.

Lee wordt snel een van de meest gewilde advocaten in de stad en ontpopt zich in de politiek als een van de felste voorvechters van democratie. Toch zoekt Peking hem begin jaren tachtig aan als lid van de commissie die Hongkongs nieuwe grondwet opstelt. Jarenlang vergadert hij in pais en vree met Chinese juristen.

De grote ommekeer komt juni 1989 met het bloedbad op het Tienanmenplein in Peking. Een diepgeschokte Lee verliest zijn vertrouwen in de Chinese leiders. Hij veroordeelt ze zo heftig, dat hij uit de commissie wordt gegooid.

Peking beschouwt hem voortaan als contrarevolutionair en subversief. De Chinese pers in Hongkong vuurt salvo's aanvallen op hem af. Maar een westers tv-programma over de toekomst van Hongkong kan bijna niet om de advocaat met de scherpe tong heen. Hij voelt zich onder Amerikaanse senatoren en Britse Lagerhuisleden net zo op zijn gemak als in de Wetgevende Raad, waarin hij al tien jaar zitting heeft.

Ook Londen krijgt zijn portie. Lee is aanvankelijk gecharmeerd van Pattens hervormingen, maar vindt dat ze niet ver genoeg gaan. Het compromis met China over het hoogste gerechtshof in Hongkong raakt de rasjurist dit voorjaar recht in het hart: 'Groot-Brittannië heeft de laatste nagel in de doodskist van Hongkong geslagen.'

Als Patten dit hoort, valt hij uit zijn rol: 'Zulke verklaringen zijn onzinnig. Ze berokkenen Hongkong alleen maar schade'. Na vele discussies in Legco komt Lee zelfs met een motie van wantrouwen tegen de gouverneur. Maar die haalt het niet.

Zijn zwartgalligheid over de toekomst van Hongkong brengt hem op den duur ook vijanden in de machtige zakenwereld en de pers. De belangrijkste Engelstalige krant, South China Morning Post, verwijt Lee de goede naam van Hongkong in het buitenland te grabbel te gooien. Zakenlieden vinden Lee monomaan anti-Chinees en weinig flexibel. Het grote verwijt is dat hij nooit compromissen sluit, terwijl dat in de politiek toch hoort.

Lee is het daarmee natuurlijk oneens: 'Een dialoog met China moet geen doel op zichzelf zijn. Het gaat er niet om of we kunnen samenwerken. Dat moeten we na juli 1997 allemaal. Belangrijk is of Hongkong parlementariërs wil die de visies van de mensen hier representeren'. Dat hij zijn baan tegen die tijd kan verliezen, neemt hij op de koop toe: 'Als de consequentie van mijn mening is dat ik de gevangenis in moet, dan ben ik daartoe bereid ', verklaart hij .

Zijn tegenstandster in Island-east, de door China uitgekozen Choi So-yuk haakt gretig in op alle kritiek; 'Lee heeft met al zijn internationale hoogvliegerij geen tijd meer om de gewone man te vertegenwoordigen'. Maar Choi zelf komt lelijk in de problemen als uitlekt dat ze over een Brits paspoort beschikt, niet bepaald een stemmentrekker bij de gewone man.

Maar ze blijft kritiek spuien: 'Hij voorspelt de ondergang van de communistische partij en roept overal dat Hongkong na 1997 naar de bliksem gaat. Hij wil dat de VS handelssancties nemen tegen China. Wie worden daar het eerst slachtoffer van? Wij in Hongkong natuurlijk'

Maar zondag blijkt dat de kiezer houdt van kandidaten die geen blad voor de mond nemen. Smaakmakers in de Hongkongse politiek als Emily Lau en Christine Loh, die beiden de Democratische Partij eigenlijk nog te gematigd vinden, winnen glansrijk in hun district. En Martin Lee is de beste van allemaal. Boosheid over de Britse uitverkoop van Hongkongs belangen en kritiek op de Chinese halsstarrigheid zijn aangeslagen. Martin Lee zal blijven strijden voor 'Hongkongs unieke levenswijze'.

Toine Berbers

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden