Complotdenkers wel of niet uitnodigen op de universiteit?

De Nederlandse universiteiten worstelen met een dilemma: geef je omstreden wetenschappers of complotdenkers wel of niet een podium op de universiteit?

Beeld ANP

De TU Delft ziet zich voor deze vraag gesteld sinds bleek dat het onafhankelijke Studium Generale architect Richard Gage heeft uitgenodigd. Hij zal 2.000 studenten morgen voorhouden dat de WTC-torens op 9/11 zijn vernietigd door explosieven. 'Tijd om er over te praten', is de titel van zijn lezing.

Het bestuur is het daar niet mee eens. 'Wij hebben onze twijfel of deze lezing bijdraagt aan het doel van Studium Generale om via lezing en debat het blikveld van aankomende ingenieurs te verruimen', zo luidt een schriftelijke verklaring.

De VU werd onlangs voor eenzelfde dilemma gesteld, toen de Turkse studentenvereniging Anatolia de historicus Justin McCarthy uitnodigde. De Amerikaan is een van de weinige niet-Turkse geleerden die het bestaan van een Armeense genocide ontkennen. McCarthy zou ook nog eens spreken op 24 april, de dag waarop de genocide wordt herdacht.

De universiteit heeft de lezing in zijn huidige vorm inmiddels verboden, omdat de studenten geen academische opponent tegenover McCarthy hadden geprogrammeerd. 'Evenementen op de VU horen bij te dragen aan een academische discussie. Zeker als het onderwerp zo gevoelig is als dit, moet er serieus tegenwicht worden geboden.'

De VU-woordvoerder erkent dat de universiteit 'zoekende' is op dit onderwerp. 'Er zijn ook Amerikaanse wetenschappers die het scheppingsverhaal als wetenschappelijk verhaal brengen. Dat is lastig. Maar zolang er op wetenschappelijk niveau over gediscussieerd kan worden, prima.'

Geen podium

De initiatiefnemer van de lezing over 9/11 in Delft is Coen Vermeeren, directeur van Studium Generale Delft. Hij raakte in 2012 in opspraak door zijn bewering dat ufo's een buitenaardse oorsprong hebben. Hij zegt dat het zijn opdracht is om 'grensoverschrijdend te programmeren'.

De schriftelijke reactie van het universiteitsbestuur is volgens hem veelzeggend. 'De universiteiten zijn politieker geworden, belust op hun imago. De correctheid is toegenomen.'

Hij denkt dat de lezing juist goed past bij Delftse studenten. 'Gage spreekt over de fysica van de instortende torens. Dat raakt aan de kern van wat veel studenten in Delft doen, dat zijn de ingenieurs van de toekomst.' Ook is het maatschappelijk relevant. 'Als hij gelijk heeft, dan heeft dat nogal wat gevolgen. Iets wat we eigenlijk niet willen horen.'

Onzin, zegt de Leidse hoogleraar theoretische sterrenkunde Vincent Icke. 'Zeggen dat het fysisch onmogelijk is dat de torens als gevolg van de aanslag konden instorten, dat is geen wetenschap. Dit is typisch de modus operandi van complotdenkers; informatie selectief gebruiken en onwelgevallige feiten negeren.'

Icke is verbonden aan stichting Skepsis, die fel ageert tegen kwakzalvers en pseudowetenschap in Nederland. Als het aan hem lag, kreeg Gage geen podium. 'Complotdenkers zijn geen denkers. Dankzij hem geloven nu nog tienduizenden Amerikanen dat er nooit een voet op de maan is gezet.'

Toch ziet ook Icke het dilemma, dat het uitsluiten van omstreden sprekers een aantasting is van de vrijheid van meningsuiting. 'Maar het risico is dat die maffe Gage er goede sier mee kan maken dat hij in Delft mocht spreken. Ik zou het toch afraden.'

De aanslag op de Twin Towers in 2001. Beeld AFP

Tolerant

Ook het hoofd Studium Generale in Groningen, Guus Termeer, worstelt met de vraag wie hij wel en niet uitnodigt voor een spreekbeurt.

De grens is soms dun. Een Zwitserse taalkundige die beweert dat Jezus Christus en Julius Caesar dezelfde persoon waren, werd niet uitgenodigd. 'Terwijl hij in Nederland ook verdedigd wordt door wetenschappers als Paul Cliteur.'

De Britse bioloog Rupert Sheldrake, die een theorie ontwikkelde over kosmische resonantie, mocht wel komen spreken, terwijl hij in eigen land omstreden is. 'De Nederlandse universiteiten zijn over het algemeen tolerant', concludeert Termeer, die nog nooit klachten kreeg van het Groningse universiteitsbestuur.

Censuur

In Engeland lijkt het toelatingsbeleid voor gastsprekers veel strenger. Webmagazine Spiked publiceerde in februari een rapport waaruit bleek dat acht van de tien Britse universiteiten een vorm van censuur hanteren. Zo wordt vaak op de rem getrapt als rechtse politici, Israëlische geleerden of mensen die bedenkingen koesteren tegen abortus zich melden voor een spreekbeurt.

Socioloog Jaron Harambam van de Erasmusuniversiteit Rotterdam, die onderzoekt doet naar de Amerikaanse complotdenkerswereld, moet Gage donderdagavond de ruimte krijgen om zijn verhaal te doen, mits ook met de studenten de vraag besproken wordt of het goed is om dit soort sprekers uit te nodigen.

'Wie als autoriteit wordt gezien en wie niet en hoe dat komt is een fascinerend wetenschapssociologisch vraagstuk waar de 'technisch' ingestelde TU-studenten vast iets aan hebben', aldus Harambam.

Termeer van Studium Generale Groningen hanteert net als de VU de regel dat elke gastspreker een andere expert tegenover zich krijgt, om het debat aan te gaan.

Justin McCarthy

Volgens de Amerikaanse hoogleraar Justin McCarthy werd in het Ottomaans-Turkse rijk in 1915 en 1916 geen poging gedaan de Armeense minderheid uit te roeien. ‘Er zijn wel valse 'bloedbadbevelen' en andere dubieuze bewijsstukken naar boven gekomen, maar niemand heeft ooit een authentiek bevel van de overheid tot het plegen van genocide gevonden’, schrijft McCarthy in 2005 in een opiniestuk. Bovendien werden de Armeniërs uit Ottomaans Europa en West-Anatolië met rust gelaten, aldus McCarthy, die benadrukt dat ook de Armeniërs op grote schaal massamoorden hebben gepleegd op moslims. Waarom al het historische bewijs wordt genegeerd is een politieke kwestie, meent hij. ‘Armeense nationalisten en hun bondgenoten hebben in veel landen de politieke en economische macht om de politiek en de media te beïnvloeden.’ Volgens critici geeft deze ‘beroepsontkenner’ een valse voorstelling van zaken. Historici schatten dat tussen 1915 en 1922 1,5 miljoen Armeniërs zijn vermoord. Vaststaat dat honderdduizenden Armeniërs door de Ottomanen de binnenlanden zijn ingedreven en omkwamen door honger, uitputting en geweld.

Zelflegitimatie

Organisator Coen Vermeeren zegt dat hij 'tientallen mensen' benaderd heeft, maar dat niemand bereid was mee te werken, vaak omdat ze het specifieke onderwerp van de instortende torens onvoldoende beheersen. 'Maar als het zo evident is dat deze man onzin uitkraamt, moet iemand dat toch makkelijk kunnen uitleggen?'

Volgens Icke heeft dat geen zin. 'Zelfs al zou de hele zaal hem de wind van voren geven, zal hij nog steeds destilleren dat hij gelijk heeft. Complotdenkers gebruiken dit soort optredens als zelflegitimatie.'

Richard Gage

Hoeveel mensen weten eigenlijk dat bij de aanslag op 9/11 een derde wolkenkrabber verloren ging? Het is deze 'toren 7' die de belangstelling trok van Richard Gage en andere architecten.

Op beelden van 9/11 is te zien dat deze derde wolkenkrabber binnen zes seconden en geheel symmetrisch in elkaar zakt. Het spontaan ineenstorten van dit gebouw, dat niet eens door een vliegtuig was geraakt, was 'fysisch onmogelijk', zo concludeert Gage.

Meer dan honderd agenten zouden later verklaren een serie van kleine explosies gehoord te hebben voordat de torens implodeerden. Deze getuigenissen werden later allemaal uit de overheidsrapporten gehouden. Ook over de vondst van deeltjes thermiet werd gezwegen. Dit en ander bewijsmateriaal kan volgens Gage eigenlijk maar één ding betekenen: de drie wolkenkrabbers werden 'gecontroleerd' vernietigd met behulp van explosieven.

Gage richtte de organisatie Architects & Engineers for 9/11 truth op om de waarheid boven tafel te krijgen. Zijn petitie werd al ondertekend door 2.300 architecten, ingenieurs en anderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden