ReportageGeorgia

Complotdenker bestormt Amerikaans parlement. Of zit het toch anders?

Marjorie Taylor Greene (links) tijdens een campagne event voor Senator Keylly Loeffler.Beeld Daniel Rosenthal

Amerikanen zijn niet alleen diep verdeeld over president Trump, maar ook over hun lokale politici. In het conservatieve stadje Rome (Georgia) lopen de gemoederen hoog op over Marjorie Greene, die volgens Democraten ‘een gevaarlijke complotdenker is die in het parlement komt’, maar volgens Republikeinen juist ‘een rolmodel’.

‘Jullie in Nederland denken natuurlijk dat wij knettergek zijn’, zegt Jane Howard (64) lachend terwijl ze haar pistool schoon poetst. Howard is een vriendelijke dame die houdt van gezelligheid. Daarom is ze deze avond naar Shooters Depot gekomen, een wapenwinkel in de conservatieve staat ­Georgia. Hier kan ze bijkletsen met andere vrouwen uit de buurt, terwijl ze zittend in een kring leren hoe ze het wapen dat ze in hun handtas dragen moeten schoonmaken.  

Howard vertelt dat ze sinds een jaar weduwe is en alleen woont, op een ranch met paarden. Tussen de glooiende heuvels van dit zuidelijk gedeelte van Amerika staat haar boerderij, en ‘daar heb je een wapen nodig om jezelf als vrouw alleen te beschermen’. Howard heeft zelfs vijf wapens en die laat ze zich door niemand afpakken, zegt ze met een klassiek zuidelijk accent. Het is de voornaamste reden dat ze op Donald Trump stemt en ook op de lokale Republikeinse kandidaat voor het Congres: Marjorie Taylor Greene.

‘Ik weet heus wel dat Trump zich soms als een idioot gedraagt’, zegt ­Howard grinnikend. En over Greene heeft ze ook ‘wat zorgelijke dingen’ gehoord. ‘Maar ik stem niet op de poppe­tjes, maar op het platform dat zij vertegenwoordigen. Bij de Republikeinse Partij is haar wapenbezit en de economie veilig. En dan maakt het verder niet zo veel meer uit wat een politicus doet of zegt. Zelfs niet als dat extreme dingen zijn, zoals het aanhangen van de complottheorie ­QAnon, die ervan uitgaat dat hooggeplaatste Democraten zoals Joe Biden onderdeel zijn van een satanistisch pedofielennetwerk dat kinderen misbruikt en daarna opeet.

Harde kern ‘gelovigen’

De lokale politicus Greene, uit het veertiende district in Georgia, postte in 2017 een video waarin ze zich opwierp als een gelover in de QAnon-theorie. In dit geloof is Trump de held die het geheime baby-etersgenootschap binnenkort zal ontmantelen. ‘We hebben een unieke kans om deze wereldwijde kliek van satanaanbiddende pedofielen uit te schakelen, en ik denk dat we de president hebben om het te doen’, aldus Greene.

Inmiddels gelooft 5 tot 10 procent van de Amerikanen in QAnon, zegt ­Joseph Ucinski, hoogleraar complottheorieën van de Universiteit van ­Miami. Stacey is daar eentje van. Ze zit naast Jane Howard haar wapen schoon te maken. ‘Natuurlijk is Biden een pedofiel’, zegt ze. Het is voor haar een vanzelfsprekendheid, die niet wordt gedeeld door Howard, maar ook niet wordt tegengesproken. ‘De groep die dit gelooft, is relatief klein, maar stabiel’, zegt hoogleraar Ucinski.

Nieuw is wel dat steeds meer politici met de beweging lijken te flirten, al dan niet omdat ze de stemmen van de circa 15- tot 30 miljoen Amerikaanse QAnon-aanhangers goed kunnen gebruiken. Ten minste 25 huidige kandidaten voor het Amerikaanse Congres hebben openlijk geflirt met QAnon of hun ideeën gepromoot, turfde mediawaakhond Media Matters. De FBI ziet in QAnon een ‘mogelijke terreurdreiging’. 

Greene, wier democratische ­tegenkandidaat de handdoek in de ring heeft gegooid, is verzekerd van de winst op 3 november. Ze kwam daarom bekend te staan als ‘de eerste complotdenker die het Amerikaanse parlement zal betreden’. Maar Republikeinen in dit deel van Georgia begrijpen de ophef niet: Greene heeft afgelopen zomer in een interview immers afstand genomen van QAnon, zij het met weinig overtuiging. Voor haar kiezers is het hoe dan ook geen issue.

Conservatieve waarden

Ook voor Rhonda Buckner (62) die in het centrum van Rome bij een tafel met weggeef-stickers en folders over Greene staat, is dat hele verhaal over QAnon bijzaak. Ze stemt op Greene vanwege haar conservatieve waarden: ze is vóór wapens, tégen abortus en tégen socialisme. ‘Wij geloven in Marjorie’, zegt ze. ‘Ze is een van ons, ze heeft als zakenvrouw dezelfde moeilijkheden meegemaakt als wij en…’ – ze pauzeert even – ‘…héél belangrijk: ze is geen echte politicus.’ 

Ook president Trump gelooft in haar: hij noemde Greene op Twitter een ‘Republikeinse ster’.  De president komt zondag zelfs speciaal naar Rome toe. Volgens Buck­ner zijn de verhalen over QAnon en Greene dan ook ‘bedoeld om haar zwart te maken’. Overigens gelooft Buckner wel dat er hooggeplaatste Democratische politici zijn die kinderen misbruiken. ‘Dat is een feit. Kijk maar naar dat verhaal over Jeffrey Epstein en Bill Clinton.’

De republican senator Kelly Loeffler (midden) tijdens haar campagne.Beeld Daniel Rosenthal

Greene zelf wil geen vragen meer van journalisten beantwoorden over haar QAnon-sympathieën. Ze sprak er eind augustus voor het laatst over met Fox News. Daarin zegt ze dat de complottheorie ‘geen onderdeel is van haar campagne’, dat de video’s iets waren uit het verleden en dat ze de beweging ‘niet vertegenwoordigt’. Als we Greene toevallig tegenkomen in hamburgertent Harvest Moon in het centrum van Rome, versteent haar gezicht als blijkt dat we journalist zijn. Voor vragen verwijst de persvoorlichter die naast haar zit haastig naar een e-mailadres. Een antwoord blijft uit. Ook op campagnebijeenkomsten wil ze niet ingaan op vragen.

De Republikeinse top in Rome wuift de steun voor QAnon in deze streek weg. ‘Ik geloof niet dat ik iemand ken die dat gedoe over het eten van baby’s gelooft, of denkt dat Hillary Clinton het bloed van kinderen zou drinken’, zegt Luke Martin, voorzitter van de lokale Republikeinse Partij in Rome. Martin, een jonge openbaar aanklager die strak in pak alle tijd neemt voor vragen van de pers, erkent wel dat het in het belang van Greene zou kunnen zijn om explicieter afstand te nemen van de extreemste standpunten van QAnon. 

Want net als Trump, laat Greene in het midden of het een fabeltje is dat de president is aangesteld om een ­satanistisch pedofielennetwerk in Washington te ontmantelen. Twee weken geleden nog draaide Trump er tijdens een televisie-interview met 100 miljoen kijkers omheen: ‘Ik weet niet veel over QAnon’, zei hij. ‘Alleen dat ze erg tegen pedofielen zijn.’

Het tegengeluid

Dit botst volledig met het wereldbeeld van Democraten elders in deze streek. Een paar kilometer verderop, begint ­Katherine Harman (33) te rollen met haar ogen als ze de naam van Greene hoort. ‘Ze heeft ons het lachertje van de wereld gemaakt met die QAnon-onzin. Biden en Tom Hanks die baby’s opeten? Het idee is zo belachelijk dat je denkt dat mensen het meteen verwerpen, maar in plaats daarvan wordt het omarmd door Marjorie Greene en nu ook door de Republikeinse Partij.’

Harman staat voor het stembureau van Noord-Rome en heeft zojuist met volle overtuiging voor Biden gestemd. Bij gebrek aan een lokale ­Democratische kandidaat, de tegenstander van Greene heeft zich wegens ‘persoonlijke redenen’ vroegtijdig teruggetrokken uit de race, heeft ze het lokale vakje maar blanco gelaten.

Ze vindt het gevaarlijk dat het al vaststaat dat iemand als Marjorie Greene in het parlement komt. ‘In mijn ogen is ze absoluut een complotdenker. En ze wordt gesteund door ­ultrarechtse milities hier uit de buurt, die zichzelf de ­‘Georgia 3 procent’ noemen. Ze rijden hier in het centrum, gewoon over Broad Street, met hun pick-uptrucks en zwaaien met wapens. Het zijn aanstellers en ze doen niks, maar toch’, zegt Harman.

Er is inderdaad reden tot zorg, vindt hoogleraar complottheorieën Ucinski. ‘De echte QAnon-aanhangers vinden dat leden van het satanistische pedofielennetwerk eerst gevangen gezet en daarna geëxecuteerd moeten worden. Het is gevaarlijk als politici zo’n theorie gaan omarmen, want zij hebben de macht om dit geloof om te zetten in wetten.’ Ucinski is bezorgd dat ‘complottheorieën inmiddels een serieus onderdeel zijn van de Amerikaanse politiek: De ­president flirt ermee en dat is alarmerend.’

Verdeeldheid

Het zwarte echtpaar Joseph en Martha Whatley (beiden 73), dat ook net heeft gestemd, hoopt dat Trump er volgende week genadeloos van langs krijgt, zodat niet nog meer QAnon-aanhangers zich gesterkt voelen. ‘Stelletje idioten. Trump omarmt ze, en de Republikeinse Partij doet dat ook’, zegt Joseph. Bovendien is hij er niet eerlijk over. ‘Elke keer als hij zijn mond opendoet, komt er een leugen uit.’ Martha: ‘Het draait om integriteit en dat ontbreekt volledig bij deze regering.’

Ze zijn diep verdeeld, de Republikeinen en Democraten in deze streek. Opvallend is dat beide kampen daar verdriet over hebben. Republikein Bill Buoni vertelt bij de schietbaan dat hij het ‘echt heel erg vindt’ dat je niet meer over politiek kunt praten zonder dat er ruzie ontstaat. Rhonda Buckner vertel in haar winkeltje op Broad Street dat het land ‘nog nooit zo verdeeld is geweest sinds de Burgeroorlog’. Democraat Joseph Whatley, die is geboren in dit deel van Georgia, zegt: ‘Er moet iets veranderen’.

Maar de kans dat beide partijen snel nader tot elkaar komen is klein. Ze leven in gescheiden werelden. Jane Howard, die inmiddels met een borsteltje bij de loop van haar pistool is aanbeland, ziet het zo: ‘Vroeger toen ik ging studeren, vond ik het heerlijk dat ik in aanraking kwam met mensen met andere ideeën. We spraken met elkaar.’ Maar nu, denkt ze, brengen veel jongeren hun vrije tijd door op sociale media zoals Faceboook en YouTube, waar je ‘constant filmpjes te zien krijgt die alleen maar aansluiten bij wat je zelf gelooft’. Howard knikt en kijkt veelbetekenend. ‘Zo verlies je elkaar uit het oog.’

Politici kunnen een rol hebben om aan te geven wat gevaarlijke nonsens is en wat niet, erkent ze. Of Marjorie Greene of Donald Trump die rol op zich gaan nemen? ‘Ik weet het niet’, zegt ­Howard terwijl ze haar wapen neerlegt. ‘Soms denk ik weleens dat politici expres vaag blijven over wat ze geloven zodat ze niemand tegen zich in het harnas jagen en alle stemmen behouden.’

Meer dan een president kiezen

Hoewel alle aandacht op 3 november uitgaat naar de presidentsstrijd tussen Trump en Biden, worden op die dag ook leden van het Congres gekozen. Het Congres bestaat uit het Huis van Afgevaardigden en de Senaat. Alle zetels van het Huis zijn dit jaar verkiesbaar, bij de Senaat gaat het om eenderde van de plekken.

De Democraten hebben momenteel de meerderheid in het Huis, maar de minderheid in de Senaat. Als de Democraten dit jaar de controle over het Huis weten te behouden en die in de Senaat winnen, dan kunnen zij alle plannen van een eventueel herverkozen Trump blokkeren. Omgekeerd geldt hetzelfde: Als Biden de presidentsverkiezingen wint, maar de Republikeinen krijgen de macht over het Huis en de Senaat, dan worden Bidens plannen zo goed als zeker onuitvoerbaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden