Complete kunstcollectie Ritman verkocht

De kunstcollectie van de Amsterdamse zakenman en verzamelaar J. Ritman is donderdag in zijn geheel verkocht. De omvangrijke collectie van hoofdzakelijk zeventiende-eeuwse kunst is voor 'vele tientallen miljoenen guldens' gekocht door een internationaal consortium, bestaande uit het veilinghuis Sotheby's, de Maastrichtse kunsthandelaar R....

Van onze verslaggever

Michel Maas

AMSTERDAM

De collectie bevat onder meer 125 etsen van Rembrandt, tien 'topschilderijen' van onder anderen Van Ruysdael, Gerard Dou en Jan Steen, een omvangrijke verzameling zeventiende-eeuws zilver- en glaswerk, oosterse tapijten en art-nouveau-sieraden.

Volgens Ritman worden de 125 Rembrandt-etsen - 'dat is praktisch gesproken een compleet oeuvre' - wellicht als een geheel verkocht. De unieke collectie, waarvan de waarde ooit geschat is op 150 miljoen gulden, was bij ING Bank in onderpand gegeven en lag sinds de zomer van 1993 opgeslagen in een pakhuis van het veilinghuis Christie's in Londen. De bank had de kunst in onderpand, evenals de kapitale boekenverzameling van Ritman, die is ondergebracht in de Bibliotheca Philosophica Hermetica in Amsterdam.

Ritman, eigenaar van het bedrijf De Ster, dat onder meer wegwerpserviezen voor de luchtvaart produceert, had voor ruim vierhonderd miljoen gulden leningen afgesloten, met zijn verzamelingen en zijn bedrijf als onderpand. Een belangrijk deel van de leningen werd gebruikt om zijn kunst-en boekencollecties in hoog tempo uit te breiden.

Zijn bibliotheek bevat unieke handschriften en incunabelen en een zeer complete collectie boeken die de 'spirituele traditie van Nederland' weerspiegelen. De waarde van kunst en boeken samen werd op een gegeven moment geschat op driehonderd miljoen gulden.

In 1993 dreigde De Ster failliet te gaan als gevolg van een internationale crisis in de luchtvaartindustrie. Het bedrijf was niet langer in staat de hoge rentelasten op de leningen te betalen.

De ING Bank greep in en dwong Ritman in april 1993 terug te treden. De bank stelde een nieuwe directie aan en voerde een omvangrijke reorganisatie door. In 1994 maakte het bedrijf weer een winst van 25 miljoen gulden.

De kunstcollectie van Ritman werd naar Londen verscheept, in afwachting van verkoop. Maar de geschatte verkoopwaarde bleek aanzienlijk lager dan het bedrag waarop de kunst was getaxeerd. De situatie op de kunstmarkt lijkt nu gunstiger. 'We hebben twee jaar gewacht op het juiste moment, en dat is nu gekomen', aldus een woordvoerder van ING.

Liefst zou de ING ook de waardevolle boekenverzameling van Ritman verkopen, maar dat is zeer moeilijk geworden doordat staatssecretaris Nuis van cultuur de bibliotheek eind vorig jaar heeft geplaatst op de lijst van beschermd cultuurbezit. Dat betekent dat de collectie intact moet blijven, en bovendien niet naar het buitenland mag worden verkocht.

Ritman benaderde donderdag de verkoop van zijn in twintig jaar opgebouwde kunstcollectie donderdag uitermate positief. Hij begon te verzamelen met het idee het Nederlands erfgoed uit de Gouden Eeuw voor het nageslacht te bewaren. 'En nu gaan de kunst-, zilver- en glascollecties als ambassadeurs van dat erfgoed de wereld in.'

De verkoop - door Ritman betiteld als een 'desinvestering in kunst' - is volgens hem 'een eerste stap, op weg naar een totaal-oplossing voor de problemen waarin we in 1993 zijn geraakt'. Die oplossing moet volgens hem ertoe leiden dat het voortbestaan van de bibliotheek - in verzelfstandigde vorm - wordt verzekerd, dat het bedrijf De Ster partners zoekt om zijn positie te verstevigen, en vooral dat J. Ritman binnen een jaar zijn positie aan de top van De Ster weer zal innemen.

Met name op dat laatste reageert de woordvoerder van ING Bank ietwat sceptisch: 'We staan altijd open voor creatieve ideeën.' Hij sluit nog altijd niet met zoveel woorden uit, dat de bibliotheek alsnog verkocht zal worden, en ING zal op termijn zeker De Ster verkopen.

Bij Sotheby's was donderdagavond niemand beschikbaar voor commentaar op de 'kunsttransactie van de eeuw'. Een woordvoerster wilde alleen kwijt, dat er 'op zeer korte termijn mededelingen zouden worden gedaan'. Kunsthandelaar R. Noortman wilde slechts kwijt dat hij de verkoop 'nog niet helemáál kon bevestigen'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.