Communistische Partij China maakt weg vrij voor levenslang presidentschap Xi

President Xi Jinping van China lijkt af te stevenen op een onaantastbare machtspositie. De Chinese Communistische Partij wil de grondwetsbepaling afschaffen die de duur van het presidentschap beperkt tot twee termijnen van vijf jaar. Dan kan Xi in functie blijven tot ver voorbij 2023.

De Chinese president Xi Jinping Beeld afp

Het centraal comité van de partij bespreekt de grondwetswijziging op een driedaagse partijtop die vandaag begint, maakte het staatspersbureau Xinhua zondag bekend. Indien het voorstel zoals verwacht wordt aangenomen, kan het Chinese parlement dat komende week bekrachtigen. Het zal dan ook naar verwachting instemmen met Xi's tweede termijn tot 2023.

'Dit is een nieuwe stap in Xi's lange mars naar het vergaren van zo veel mogelijk persoonlijke macht om zijn ambitieuze agenda voor de toekomst van China te realiseren', zegt Michael Kovrig van de International Crisis Group vanuit Beijing. Xi heeft met zijn anticorruptiebeleid en partijhervormingen ook veel vijanden gemaakt. 'Hij vreest mogelijk dat het riskant is ooit de touwtjes uit handen te geven.'

Het centraal comité wil ook Xi's gedachtengoed in de grondwet vastleggen. Dat 'Xi Jinping Denken voor Socialisme met Chinese Karakteristieken voor een Nieuw Tijdperk' is een soort visioen over de wedergeboorte van China als wereldmacht, onder strakke leiding van de communistische partij. Ook wordt de door Xi opgezette anticorruptiecommissie mogelijk gepromoveerd tot staatsorganisatie.

Niet geheel onverwacht

De 64-jarige Xi, president sinds 2013, versterkte zijn machtspositie in oktober vorig jaar al enorm toen hij tijdens het negentiende partijcongres werd herkozen als algemeen secretaris van de partij (partijleider) en voorzitter van de centrale militaire commissie (legerchef). Ook werd zijn 'Nieuwetijdsdenken' opgenomen in het partijhandvest. Met deze canonisatie werd Xi de evenknie van legendarische voorgangers als Mao Zedong en Deng Xiaoping.

Geheel onverwacht is het besluit van het centraal comité dan ook niet, zegt Frans-Paul van der Putten van Clingendael. 'Xi had op het partijcongres normaal gesproken zijn opvolger moeten aanwijzen, maar hij heeft dat niet gedaan. Dat werd al gezien als een signaal dat hij langer wil aanblijven. Het is wel verrassend dat de macht nu wel heel openlijk in de handen van één persoon wordt geconcentreerd. En dat kan heel schadelijk zijn, zoals het bewind van Mao in zijn nadagen liet zien.'

Beeld ap

Autoritaire onderdrukking

Volgens de Chinese staatskrant Global Times wil de grondwetswijziging niet automatisch zeggen dat Xi president voor het leven wordt. Maar Van der Putten wijst erop dat Xi's twee andere (veel machtiger) functies van partijleider en legerleider formeel geen termijnen kennen. 'Dadelijk heeft Xi dus drie functies in handen die hij in principe onbeperkt zou kunnen uitoefenen.' En dat zou hem net als eerder Mao een almachtige en bijna keizerlijke status geven. Volgens de Chinese politicoloog Zhang Ming zien veel gewone Chinezen Xi al als keizer.

Analisten wijzen op de risico's van de grondwetswijziging. De mogelijkheid dat Xi nog langer president blijft vergroot zijn macht, zegt Kovrig. En dat stelt hem in staat meer hervormingen door te voeren, wat goed kan zijn als het de juiste hervormingen zijn. 'Maar het kan ook leiden tot een toenemende autoritaire onderdrukking en verdere machtsconcentratie, die het veel moeilijker zullen maken om de koers te verleggen als de hoogste leider een foute beslissing neemt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden