InterviewHans Borstlap

Commissievoorzitter: ‘Niemand zal alleen maar blij worden van onze voorstellen’

Zo’n beetje alle spelregels rond werk moeten op de schop, van de arbeidscontracten en de loonbelasting tot de sociale zekerheid. Dat adviseert de commissie Regulering van werk onder leiding van Hans Borstlap (CDA, 73), oud-ambtenaar bij de ministeries van Algemene Zaken en Sociale Zaken en oud-lid van de Raad van State.

Portret van Hans Borstlap.Beeld Freek van de Bergh

Welk probleem wit u oplossen?

‘De regels rond werk zijn niet langer houdbaar. De economische groei lijdt eronder, flexwerk is doorgeschoten met allemaal kwalijke sociale gevolgen: jongeren die in flexbanen blijven hangen, kunnen geen huis kopen, durven door de onzekere toekomst geen gezin te stichten. Flexwerkers hebben alle aandacht nodig om het hoofd boven water te houden. Ondertussen slaat de vergrijzing toe, we hebben echt iedereen nodig.

‘Maar het is maatschappelijk ook onverstandig als het mogelijk is dat iemand, een verpleegkundige of docent, vrijdagmiddag ontslag neemt en zich de maandag erna voor precies hetzelfde werk laat inhuren als zelfstandige, als zzp’er, vanwege de fiscale voordelen. En er dan dus duizenden euro’s per jaar op vooruitgaat. Zo iemand kan alleen zelfstandige zijn dankzij belastingvoordelen. 

‘Let wel: dit is geen aanklacht tegen zelfstandig ondernemen, dat koesteren we. Dat moeten we stimuleren. Maar als steeds meer mensen in een zelfstandigenconstructie werken met deze fiscale voordelen, dan neemt het aantal mensen af dat gewoon belasting betaalt. Als we dezelfde collectieve diensten willen houden, dan moeten de belastingen omhoog. Dat is een enorm probleem.’

De zelfstandige heeft die belastingvoordelen toch om zichzelf bijvoorbeeld te verzekeren ?

‘Dat gebeurt weinig. Daarom zeggen wij: alle arbeid op dezelfde manier behandelen. Wij willen een arbeidsongeschiktheidsverzekering voor alle werkenden. En alle Nederlanders krijgen bij geboorte een individueel leerbudget – in elk geval hoog genoeg om scholing tot en met een universitaire studie te bekostigen. 

‘Kijk, niemand zal alleen maar blij worden van onze voorstellen. Voor iedereen zit er zoet én zuur in. Lief en leed voor iedereen. We vragen iedereen: spring over je eigen deelbelang heen, kijk naar het grotere publieke belang. We moeten wissels omzetten, want zo gaat het niet goed.

‘Werkgevers zullen zeggen: je ontneemt mij de flex die ik nodig heb voor de wendbaarheid. Daarvan zeggen wij: die ontnemen we jullie inderdaad want het is duur, sociaal onverstandig en maatschappelijk onverantwoord. Uitzendwerk wordt beperkt tot 26 weken en wordt duurder – de uitzendkracht moet betaald volgens de regels in het bedrijf. En tijdelijke contracten worden beperkt tot twee jaar. Maar de werkgever krijgt er interne flexibiliteit voor terug. Als de vraag door de Brexit met 20 procent afneemt, kan de werkgever het contract met de werknemer met 20 procent beperken. Met allemaal waarborgen, zoals toetsing en geleidelijke afbouw van het salaris. Geen willekeur.’

Een scholingsbudget vanaf de geboorte. Maakt dat de studielening overbodig ?

‘Dat zou kunnen. Dat is een kwestie van uitwerking. Wij geven de richting aan. De kern is dat elke burger hetzelfde budget krijgt. Of je naar de universiteit gaat of het mbo. Als je op 15-jarige leeftijd gaat werken en je denkt op je 30ste ‘ik heb toch wat gemist’, dan heb je nog groot deel van je budget.’

Over pensioen staat in het rapport weinig. Nou ja, een onbegrijpelijke zin: ‘In dit kader ligt een aanvullende voorziening in het fundament voor alle werkenden, boven de huidige AOW, in de toekomst voor de hand.’ Wat betekent dat ?

‘Iedereen krijgt in Nederland AOW. Die voorkomt armoede onder ouderen. Maar je hebt ook recht op veel toeslagen als je alleen AOW hebt. We vinden alleen AOW kennelijk niet genoeg. Daar zou je nog eens naar kunnen kijken. Maar met onze voorstellen gaan straks in elk geval meer werkenden pensioen opbouwen, ook mensen met uitzendwerk en tijdelijke contracten. Dat is een groot verschil met nu.’

Het is een holistisch plan op hoofdlijnen. Politieke partijen gaan er vast in shoppen voor hun verkiezingsprogramma’s.

‘Dat moet niet gebeuren. Er zit nu een balans in. Ik denk ook niet dat de honderden mensen die we erbij hebben betrokken dat toestaan.’

U hebt het rapport toch met een paar intellectuelen geschreven ?

‘We hebben 300 man gesproken. Ik vind hen medeplichtig aan ons verhaal.’

Er zijn hindermachten ingekapseld, maar vakbeweging en werkgevers nog niet. 

‘Ik heb aanwijzingen dat ze de handschoen oppakken. Ik adviseer het kabinet: smeed een maatschappelijke alliantie. Neem de regie. Ik hoop dat dit volgend jaar in het regeerakkoord landt. De uitwerking wordt een gigantische klus. Zo’n beetje het hele Burgerlijk Wetboek moet herschreven, de belastingen herzien. Ga er maar aan staan. Dat vergt één, misschien twee kabinetsperiodes.’

Er wordt al een steen uit uw bouwwerk getrokken: de arbeidsongeschikheidsverzekering voor zelfstandigen. Die is in het Pensioenakkoord afgesproken, het plan moet er binnenkort zijn.

‘Ik sluit niet uit dat dat een voorloper wordt van ons voorstel. Eerst een verzekering voor zelfstandigen en later voor alle werkenden.’

In het advies beschrijft u hoe de verloedering sinds 1980 toesloeg in het arbeidsrecht, op de arbeidsmarkt. U begon in die jaren in Den Haag. Trekt u zich die verloedering tijdens uw periode als topambtenaar aan ?

‘Nou... Kijk, Lubbers moest als minister-president de overheidsfinanciën saneren. In de jaren negentig stonden de arbeidsongeschiktheidsverzekering WAO en het reguleren van flexwerk centraal. Neem de Wet Flex en Zekerheid uit 1996. We dachten toen oprecht dat we het goed geregeld hadden. Maar begin deze eeuw bleken er allemaal sluipwegen te zijn ontstaan. Het is tijd om het hele systeem opnieuw te overdenken. Dat hebben we nu gedaan.’

Vergaand advies aan kabinet: iedereen wordt weer werknemer
Met een totale hervorming van de spelregels op de arbeidsmarkt moet de kloof tussen werknemers, zelfstandigen en flexwerkers worden gedicht. Dat vergt ingrepen in de loonbelasting, in het arbeidsrecht en in de sociale zekerheid. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden