Nieuws

Commissie moet beoordelen of conservatief Amerikaans Hooggerechtshof kan worden uitgebreid om balans te herstellen

Negen rechters telt het Amerikaanse Hooggerechtshof, maar nu de conservatieve vleugel dankzij oud-president Trump veruit in de meerderheid is, vinden veel Democraten het tijd om het evenwicht te herstellen. Daarom heeft president Biden een commissie gevraagd te onderzoeken of het hof kan worden uitgebreid.

null Beeld AP
Beeld AP

De roep om ingrijpen in het Hooggerechtshof klinkt luider sinds de dood van de liberale rechter Ruth Bader Ginsburg vorig jaar september. Daardoor kreeg Trump op de valreep van zijn presidentstermijn de kans een derde, zeer conservatieve rechter in het Hof te benoemen: Amy Coney Barrett. Daarmee kwam de verhouding tussen behoudende en liberale rechters op zes tegen drie te liggen.

Wat de Democraten vooral steekt, is dat de Republikeinen na het overlijden van de conservatieve rechter Antonin Scalia in het laatste jaar van het presidentschap van Obama de benoeming van diens kandidaat Merrick Garland tegenhielden. Zo ‘kort’ voor de verkiezingen, negen maanden, was die benoeming volgens hen ongepast.

Vervolgens kreeg Trump de kans die vacature op te vullen. Toen Ginsburg stierf, met nog maar twee maanden te gaan tot nieuwe verkiezingen, vonden de Republikeinen het echter geen probleem de benoeming van Barrett door te voeren. Het resultaat is een volgens de Democraten sterk gepolitiseerd Hooggerechtshof.

Tijd voor ingrijpen

De Democraten zijn vooral bang dat Roe versus Wade zal worden teruggedraaid, de historische uitspraak die het recht op abortus vastlegde. En zal het hof zich dit jaar wel verzetten tegen de Republikeinse pogingen de regels voor de verkiezingen te wijzigen om minderheden de gang naar de stembus te bemoeilijken?

Liberale actiegroepen zoals Take Back the Court vinden het tijd om in te grijpen nu de Democraten het Witte Huis én beide kamers van het congres in handen hebben. President Biden is het daarmee eens. Maar voorlopig krijgt de onderzoekscommissie alleen maar de opdracht de voors en tegens van uitbreiding en andere maatregelen op een rij te zetten.

Sinds 1869 telt het Hooggerechtshof negen rechters, maar de Grondwet zegt niets over hoeveel rechters er mogen zijn. President Franklin Roosevelt merkte echter al dat je makkelijk je vingers brandt als je aan het aantal opperrechters komt. Toen hij in de jaren dertig een aantal nieuwe rechters wilde benoemen omdat het Hooggerechtshof zijn New Deal-plannen keer op keer saboteerde, kreeg hij het verwijt dat hij zich als een dictator gedroeg. Uiteindelijk gaf hij op, maar zijn pogingen hadden wel effect: het hof gedroeg zich daarna wat omzichtiger.

Politiek karakter

Opvallend is dat Ginsburg tegen de uitbreidingsplannen was, evenals Stephen Breyer, een van de drie overgebleven liberale rechters. Volgens Breyer zou de verandering een signaal zijn dat het Hooggerechtshof eigenlijk een politiek karakter heeft, terwijl de negen rechters het vaak met elkaar eens zijn. Inderdaad valt de ideologische tegenstelling niet altijd af te lezen aan de uitspraken, erkennen ook anderen. Tevens lijkt opperrechter John Roberts, die bij de conservatieve vleugel hoort, zich de laatste tijd iets meer naar het midden te bewegen.

Zeker na de benoeming van Barrett hoopte Trump dat het Hooggerechtshof zijn kant zou kiezen bij zijn protesten tegen de ‘gestolen’ verkiezingszege van Biden. Zijn bezwaren werden echter eenstemmig afgewezen.

‘Ons politiek correcte Hooggerechtshof krijgt wat het verdient: een ongrondwettig verkozen groep van radicaal linkse Democraten die ons land vernietigen’, schamperde Trump deze week. ‘Als dit gebeurt, hoop ik dat de rechters terugdenken aan de dag dat ze niet de moed hadden te doen wat ze hadden moeten doen voor Amerika.’

Verzet

Mogelijk is het initiatief van Biden ook een subtiel signaal aan de 82-jarige Breyer dat het wellicht tijd is om op te stappen, zodat hij een liberale opvolger door de Senaat goedgekeurd kan krijgen. Dat zal geen probleem zijn. Maar het staat wel vast dat de Republikeinen zich met hand en tand zullen verzetten tegen iedere poging hun conservatieve meerderheid in het Hooggerechtshof af te nemen.

Voor een uitbreiding van het Hof is een eenvoudige meerderheid in het Congres nodig. Maar of de Democraten dat halen, is de vraag. Ook sommige partijgenoten zullen hun twijfels hebben. Want wat zullen de Republikeinen doen als zij weer de touwtjes in handen hebben? Nog een paar nieuwe rechters benoemen? Dan is het einde zoek.

Ook andere ideeën zijn omstreden, zoals het bekorten van de ambtstermijn van de rechters, die nu in principe voor het leven is. Zeker na de benoeming van drie vrij jonge conservatieve rechters voelen de Republikeinen daar niets voor. Die kunnen nog tientallen jaren mee.

Toch effect

Het meest evenwichtige voorstel komt van Pete Buttigieg, nu minister van Transport in de regering-Biden. Hij bepleit een Hof van vijftien leden, waarbij de Democraten en de Republikeinen ieder vijf rechters voordragen en die tien rechters samen nog eens de resterende vijf selecteren.

Mooi idee, maar opnieuw: weinig kans. Toch kan Bidens besluit een onderzoek te beginnen wel effect hebben, net als de mislukte plannen van Roosevelt. Mogelijk zal de conservatieve vleugel zich iets inhouden uit vrees tegenmaatregelen uit te lokken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden