Commissie komt met vernietigend rapport over Fyra-debacle

Staatssecretaris Wilma Mansveld van Infrastructuur heeft de Tweede Kamer tot drie keer toe onjuist dan wel onvolledig geïnformeerd over de gebrekkige hogesnelheidstrein Fyra. Tot dat oordeel komt de parlementaire enquêtecommissie Fyra in haar rapport 'De reiziger in de kou'. Het verkeerd informeren van de Kamer geldt als een politieke doodzonde.

Staatssecretaris Wilma Mansveld van Infrastructuur en Milieu verschijnt voor de parlementaire enquetecommissie Fyra. Beeld anp

Inmiddels is duidelijk geworden dat Mansveld opstapt naar aanleiding van het rapport.

Begin december 2012 reed de Fyra voor het eerst tussen Amsterdam en Brussel. Vanaf dag één kampte de trein van Italiaanse makelij met uitval en vertraging. Staatssecretaris Mansveld beweerde op 13 december 2012 in de Kamer dat 'niemand dit verwachtte'. Die informatie klopte niet. Al tweeënhalve week beschikte het ministerie van Infrastructuur en Milieu over rapportages die grote ellende met de Fyra voorspelden. Tijdens haar verhoor met de enquêtecommissie bleef Mansveld erbij dat ze in de Kamer de waarheid had gesproken.

De commissie verwijt haar ook dat ze de Kamer op het verkeerde been zette door op 14 januari 2013 te schrijven dat de punctualiteit van de Fyra 'gestaag verbetert'. Dat was volgens haar een 'hoopgevend signaal'. Ze liet echter na te vermelden dat 'buitenproportionele inspanningen' nodig waren om de haperende trein te laten presteren. Voor elk rijdend treinstel stond een reservetrein paraat om bij uitval de rit over te nemen. Mansveld schetste ten onrechte een positief beeld van de Fyra-prestaties. Oordeel commissie: ze heeft de Kamer onvolledig geïnformeerd.

Een half jaar later ging Mansveld weer in de fout, stelt de commissie. Op 17 juni 2013 schreef ze aan de Kamer dat de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) na een controle 'op papier' verplicht was de vergunning voor de Fyra te verlenen. Een papieren controle lijkt achteraf nogal mager. Had de ILT de treinen niet fysiek kunnen inspecteren? Jawel, als er sprake was geweest van 'gerede twijfel' had de inspectie de treinen mogen bekijken. Die mogelijkheid stond niet in de brief van Mansveld. Ze informeerde de Kamer onvolledig en 'strikt genomen onjuist', oordeelt de commissie.

Uitgebreide analyse

Het was fout op fout, zal de parlementaire enquêtecommissie Fyra woensdag in haar rapport vaststellen. Maar wat zal zij adviseren om toekomstige debacles op het spoor te voorkomen? En: hoe het ook weer zo kon misgaan met de hogesnelheidslijn. Lees een uitgebreide analyse van Sander Heijne (+).

Staatssecretaris Wilma Mansveld van Infrastructuur en Milieu. Beeld anp

Ook kritiek op Schultz en Dijsselbloem

Ook ministers Melanie Schultz van Infrastructuur en Milieu en Jeroen Dijsselbloem van Financiën krijgen een tik in het rapport. Schultz was in het kabinet-Rutte I verantwoordelijk voor de Fyra. Bij de formatie van Rutte II in november 2012 droeg ze het dossier over aan de onervaren Mansveld. Ze schetste in de Kamer een rooskleurig beeld van de kosten van de Fyra. Ook kwam ze haar belofte aan de Kamer niet na om alternatieven voor de Fyra 'uitentreuren' te verkennen.

Minister Dijsselbloem maakte in maart 2014 een fout bij de mogelijke verkoop van de mislukte treintoestellen. NS zou van treinenbouwer AnsaldoBreda 21 miljoen euro krijgen per verkochte trein, schreef hij aan de Kamer. Hij vermeldde echter niet dat de NS pas vanaf het zevende treinstel geld zou ontvangen. Hij informeerde onvolledig en zette de Kamer op het verkeerde been, vindt de commissie.

Mansveld naast minister Schultz in de Tweede Kamer. Beeld anp
De Fyra in actie. Beeld anp

Kostenpost van 11 miljard

Commissie-voorzitter Madeleine van Toorenburg zei in een toelichting bij het rapport dat zij en de andere commissieleden tijdens hun onderzoek van de ene in de andere verbazing waren gevallen. Zowel de NS als het kabinet handelde in de aanbestedingsprocedure 'onverstandig en onverantwoord'. Daar kwam bij dat de relaties tussen NS en Staat beroerd waren. Beide partijen 'verloren zich in een destructief onderhandelingsspel', zei Van Toorenburg.

Zij noemde de procedure over de toelating van de treinen op het spoor 'ontluisterend'. Ook was de commissie 'teleurgesteld' in de medewerking van de NS. De ministeries gaven voldoende informatie, maar er is naar haar mening bij documenten wel te vaak teruggegrepen op 'het belang van de Staat' of 'vertrouwelijkheid'.

De enquêtecommissie onder leiding van CDA-Kamerlid Madeleine van Toorenburg onderzocht een decennium van falend spoorbeleid. Nederland moest en zou een eigen flitstrein krijgen voor 85 kilometer Nederlands spoor. Alle betrokken partijen verkozen het eigenbelang boven dat van de reiziger. De Staat had vooral oog voor financiële opbrengsten. De NS was bezig met behoud van de eigen monopoliepositie. De Tweede Kamer stemde telkens in met besluiten van de verantwoordelijk bewindslieden.

Uiteindelijk heeft de Fyra nog geen vijf maanden gereden. Het doel - snel treinvervoer tussen Amsterdam en Brussel - is nooit gehaald. Het hele fiasco heeft de staat bijna 11 miljard euro gekost.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden