NieuwsStikstofdebat

Commissie geeft boeren ongelijk: stikstofmodel RIVM deugt wél

De stikstofmetingen en -berekeningen van het RIVM zijn betrouwbaar genoeg om als basis te dienen voor het stikstofbeleid van het kabinet. Dat schrijft een commissie van wetenschappers donderdag in een advies aan de regering.

Boeren protesteerden in oktober vorig jaar in Den Haag en Bilthoven, waar het RIVM zit. Beeld ANP
Boeren protesteerden in oktober vorig jaar in Den Haag en Bilthoven, waar het RIVM zit.Beeld ANP

De adviescommissie onder leiding van van de econometrist Leen Hordijk concludeert wel dat er verbeteringen nodig zijn om de kwaliteit van deze gegevens ook in de toekomst te garanderen en om het aantal onzekerheden te verkleinen.

Het rapport komt de landbouworganisaties waarschijnlijk slecht uit. De boeren zijn het niet eens met de plannen van het kabinet om de stikstofuitstoot van de Nederlandse veehouderij drastisch te reduceren. Hun belangenclubs, zoals Agractie en het militantere Farmers Defence Force, verzetten zich tegen de notie dat de (intensieve) veehouderij de hoofdoorzaak is van het stikstofoverschot in beschermde natuurgebieden.

Het belangrijkste bewijs voor die stelling zijn de stikstofdata van onderzoeksinstituut RIVM. De metingen en berekeningen van het instituut laten zien dat de veehouderij veel meer bijdraagt aan het Nederlandse stikstofprobleem dan de industrie, de bouwnijverheid en het transport. Daarom wil het kabinet veehouderijen opkopen om de veestapel te verkleinen en boeren aanmoedigen om hun veestallen te verduurzamen. De landbouwsector verzet zich tegen die plannen en trekt de bevindingen van het RIVM in twijfel. De metingen en berekeningen van dat rijksinstituut zouden te onnauwkeurig zijn om er conclusies over de omvang en oorzaken van de stikstofneerslag aan te verbinden.

Voldoende tot goed

De commissie-Hordijk stelt de boeren op dat punt in het ongelijk. De conclusie dat de landbouw van alle bedrijfstakken de meeste stikstof uitstoot, heeft het RIVM ‘voldoende onderbouwd’. Het door minister Schouten van Landbouw ingestelde adviescollege vindt het rekenmodel van het RIVM ‘geschikt’ om de verspreiding van stikstof over Nederland te berekenen. De data, meetmethoden en rekenmodellen die het RIVM gebruikt zijn ‘ook in internationaal perspectief’ van voldoende tot goede kwaliteit.

Wel adviseert de commissie om het aantal stikstofmetingen in de lucht en op de grond flink uit te breiden om de kwaliteit en precisie van de stikstofanalyses verder te verbeteren. Hordijk wijst op het verschil tussen de modelresultaten en de metingen in het veld, dat al jaren wordt waargenomen, maar nog niet kan worden verklaard. Zo bestaat er een zogenoemd ‘ammoniakgat’: de gemeten concentratie van ammoniak in de lucht boven natuurgebieden is circa 10 procent hoger dan de berekeningen aangeven.

Gesjoemel

Milieuorganisaties vermoeden dat dit verschil veroorzaakt wordt door illegale, of in elk geval niet-geregistreerde ammoniak-emissies door de veehouderij. Zo hebben al twee onderzoeken aangetoond dat luchtwassers die moeten voorkomen dat er ammoniak uit veestallen ontsnapt, niet goed werken en door sommige boeren worden uitgezet om stroom te besparen. Een ander recent onderzoek wees uit dat ‘emissie-arme’ stalvloeren de ammoniakuitstoot mogelijk verhogen in plaats van verlagen. Ook wordt, zoals NRC Handelsblad niet zo lang geleden beschreef, flink gesjoemeld met de mestadministratie. Anderzijds zijn er aanwijzingen dat de stikstof die vrijkomt bij het uitrijden van mest juist wordt overschat.

Al met al komt er mogelijk via de veehouderij veel meer mest (= stikstof) in het milieu terecht dan op papier (en in de rekenmodellen) wordt aangenomen. Als het RIVM meer en betere meetpunten inricht, zou aan het licht kunnen komen dat de bijdrage van de veehouderij aan het stikstofprobleem chronisch is onderschat. Dus niet overschat, zoals de boerenactiegroepen beweren.

Landbouwsites

Schouten heeft de commissie-Hordijk in november aan het werk gezet in de hoop een eind te maken aan de slepende discussie over de betrouwbaarheid van de RIVM-data. In die hoop gaat zij waarschijnlijk teleurgesteld worden. Boerenactievoerders namen bij voorbaat afstand van het rapport van de commissie-Hordijk. In artikelen op landbouwsites memoreren zij dat Hordijk vorig jaar van de ChristenUnie naar GroenLinks is overgelopen, omdat hij de klimaatplannen van de kleinste regeringspartij niet ambitieus genoeg vindt.

Ook heeft Hordijk in een grijs verleden zelf een paar jaar voor het RIVM gewerkt. Hij was naar eigen zeggen niet betrokken bij de ontwikkeling van rekenmodellen over milieuverontreiniging, zoals het stikstofmodel. In Hordijks commissie zitten nog zeven andere wetenschappers, onder wie de bekende RIVM-criticus Jaap Hanekamp.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden