Commissie: belastinginning in gevaar want Wiebes heeft Belastingdienst niet onder controle

De uit de hand gelopen vertrekregeling van de Belastingdienst is het gevolg van de cultuur bij het orgaan, concluderen onderzoekers. De continuïteit van de belastinginning loopt gevaar.

Beeld anp

De mislukte vertrekregeling voor belastingambtenaren legt een breder probleem bloot: de Belastingdienst is zo'n autonoom, slecht communicerend en in zichzelf gekeerd koninkrijk dat Den Haag lees: staatssecretaris Wiebes (VVD) er weinig vat op heeft. Daardoor loopt 'de continuïteit van de inning van belasting' gevaar.

Dit is de conclusie van de tweekoppige Commissie onderzoek Belastingdienst, bestaande uit de voormalige topambtenaren Hans Borstlap en Tjibbe Joustra. Ze stellen vast dat de staatssecretaris nooit de juiste informatie krijgt en wijten dat aan de cultuur van het niemand laten meekijken en 'gebrek aan regie en tegenspraak'. Volgens Borstlap is deze houding diep ingesleten: 'Wij halen elke werkdag 1miljard euro op. Stoor ons niet daarbij.'

Hardnekkigheid

Tegelijk zit Wiebes er volgens de door hemzelf ingestelde commissie onvoldoende bovenop. Borstlap en Joustra raden de staatssecretaris met klem aan snel de teugels van de 30 duizend ambtenaren tellende dienst aan te trekken. Anders komt de Nederlandse belastingmoraal in het gedrang en loopt de schatkist mogelijk miljarden euro's belastinggeld mis.

In een brief aan de Kamer trekt hij het boetekleed aan en verklaart hij dat hij 'de hardnekkigheid van de autonomie van de Belastingdienst' heeft onderschat. Wiebes stelt dat hij 'onvoldoende' heeft gecorrigeerd. En: 'Mijn betrokkenheid was onvoldoende.' Dat laatste is opmerkelijk, want het aansturen van de Belastingdienst vormt de hoofdmoot van Wiebes' werk.

Lees ook:

Een profiel van Eric Wiebes, de Ramses Shaffy van de VVD.

Na amper veertien maanden in functie is de baas van de Belastingdienst, Hans Leijtens, alweer opgestapt. Hij vindt dat het werk niet aansluit bij wat hem was voorgespiegeld.

In december bleek dat Wiebes een levensgrote maas in de wet over het hoofd heeft gezien. Een gat waardoor een wetsvoorstel dat Wiebes wilde gaan indienen in plaats van enkele miljarden opbrengst, juist miljarden kan gaan kosten.

Blunderdossier

Oppositiepartijen in de Tweede Kamer zagen in de conclusies van Borstlap en Joustra hun gelijk bevestigd dat Wiebes geen greep heeft op de Belastingdienst, hoewel hij zegt van wel. 'Er zit wel veel licht tussen Wiebes' conclusies en die van de commissie', stelt D66'er Steven van Weyenberg. Hij wil dinsdag met Wiebes in debat. Volgens CDA'er Pieter Omtzigt laat de staatssecretaris de Belastingdienst in chaos achter. SP-Kamerlid Farshad Bashir beschouwt Wiebes als de beheerder van een 'blunderdossier'.

De vertrekregeling bij de Belastingdienst had 648 miljoen euro moeten kosten. De bedoeling was afscheid te nemen van 5.000 medewerkers die laaggeschoold werk deden en tegelijk het aannemen van 1.500 hoogopgeleide mensen die met de nieuwste computersystemen kunnen werken.

In februari vorig jaar werd de vertrekregeling opengesteld. In plaats van een specifieke regeling voor het naar ander werk begeleiden van alleen de lagere functies, mochten alle medewerkers van de Belastingdienst, douane en FIOD erop intekenen. Dat deden ze niet alleen massaal, het waren ook de 'verkeerde' belastingambtenaren die vielen voor de verleiding van een vertrekpremie van 75duizend euro óf een jaarsalaris, als dat hoger is dan 75 duizend euro.

Lees ook:

Bijna 10 miljoen aangiften komen er jaarlijks bij de Belastingdienst binnen. Hoe worden die allemaal gecontroleerd? Is de Belastingdienst echt zo onderbemand? Vijf vragen over belastingcontrole. (+)

De Belastingdienst loopt te hard leeg. 'Dit kan leiden tot minder controle en meer belastingontduiking.' Erik Rutten, vereniging belastingambtenaren, luidt de noodklok. (+)

De Belastingdienst heeft geen idee hoeveel miljard belastinginkomsten de schatkist misloopt doordat grote bedrijven onvolledig of onjuist aangifte doen.

Vrijwilligerswerk

Een van de fouten was dat het bedrag afhankelijk werd gemaakt van leeftijd en dienstjaren. Dat maakte de regeling vooral aantrekkelijk voor ouderen in hogere functies en minder voor de voornaamste 'doelgroep', de laagbetaalden.

Ook de onlangs opgestapte hoogste baas van de Belastingdienst, Hans Leijtens, waarschuwde voor 'een zeer grote kwalitatieve mismatch'. Wiebes sloeg bovendien de waarschuwingen in de wind van een door hemzelf in het leven geroepen 'investment committee'. Dat die nooit het groene licht gaf voor de vertrekregeling is genegeerd. Volgens Borstlap en Joustra had het comité 'de statuur van vrijwilligerswerk'.

Als de zwaar overtekende regeling niet tijdig was gesloten, stelt de onderzoekscommissie, waren de kosten 1,3 miljard euro geweest. Uiteindelijk zullen er circa 5.106 belastingambtenaren van profiteren, vrijwel allemaal ouder dan 60 jaar (circa 2.900 zijn 64 jaar en ouder) die elk 75 duizend euro meekregen of een jaarsalaris als dat meer was dan 75 duizend. Al met al heeft de vertrekregeling 66miljoen euro meer gekost dan begroot en is het resultaat tegengesteld aan de bedoeling, want de vertrekkers zitten vooral in de hoogste functieschalen.

Borstlap en Joustra stellen vast dat een veel te klein, in zichzelf gekeerd groepje mensen betrokken was bij de vertrekregeling. Dat clubje deed maar wat, is het beeld dat de commissie schetst, en Wiebes had geen idee wat er speelde.

Eric Wiebes bij een poster voor de belastingaangifte. Beeld anp
Eric Wiebes bladert in zijn papieren. Beeld anp
Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden