Commissaris Beelaerts van Blokland wil wijziging Kieswet 'Opkomst doet niets af aan belang statenverkiezingen'

De statenverkiezingen zijn meer dan ooit overheerst door landelijke politici, die ze beschouwen als een opiniepeiling, vindt P. Beelaerts, commissaris van de koningin in Utrecht....

Van onze verslaggever

Bas Mesters

UTRECHT

Hij is zich ervan bewust dat de provinciale verkiezingen zonder landelijke kopstukken nog verder in de vergetelheid zullen raken. Maar dat neemt jhr mr P. Beelaerts van Blokland, commissaris van de koningin in Utrecht, op de koop toe. Het gaat erom dat het provinciale verkiezingen blijven, ook al kost dat kiezers.

Een lage opkomst mag volgens Beelaerts nooit een reden zijn om de verkiezingen af te schaffen. Al zou de opkomst dalen tot 40 of 30 procent. Je weet nooit of er vier jaar later plotseling een belangrijk onderwerp speelt, waardoor weer 60 procent van de stemgerechtigden naar de stembus komt.'

Beelaerts stak in de aanloop naar de verkiezingen zijn afschuw over de bemoeienissen van landelijke politici niet onder stoelen of banken. En ook nu kan hij zijn verontwaardiging niet onderdrukken. 'In stembureaus klaagden kiezers dat ze Bolkestein niet op de lijst konden vinden. En het is toch hatelijk dat je als hardwerkend statenlid van het CDA niet meer wordt gekozen, omdat een europarlementariër in jouw provinciale verkiezingsstrijd kiezers van jouw partij vervreemdt?'

Er moet wat veranderen zo bleef hij maar herhalen op de verkiezingsavond. Een gentlemens agreement tussen de landelijke politici om gedurende de statenverkiezingen in de luwte blijven, zit er volgens hem niet in. 'De leiders zijn niet sterk genoeg om in hun hok te blijven.' Daarom ziet hij meer in een wijziging van de Kieswet.

Als voorzitter van het Inter Provinciaal Overleg, stelt Beelaerts zijn collega's voor zich te scharen achter zijn plan om maar twee provincies tegelijk naar de stembus te laten gaan. 'Je zou dat kunnen verdelen over vier jaar, maar je kunt het ook in een jaar doen. In ieder geval is het dan praktisch onmogelijk dat de statenverkiezingen als een politieke graadmeter worden misbruikt.'

Toch blijft ook dan de kans op provinciaal verkiezingsvuurwerk relatief klein, erkent de commissaris. 'De provinciale verkiezingen hebben een handicap ten opzichte van landelijke- en gemeenteraadsverkiezingen. Op landelijk niveau heb je een dualistische spanning tussen het kabinet en de Kamer. Dat is in de provincie niet zo. De gedeputeerden, het dagelijks bestuur van de staten, blijven deel uitmaken van die staten. En in de provincie bestaat de gewoonte zo goed mogelijk samen te werken.'

Daar komt bij dat veel van het werk dat de provincie doet, wordt geïnitieerd door het rijk. 'Het parlement neemt een besluit over de vervoerscorridor Utrecht-Amsterdam en de provincie gaat onderzoeken hoe de A 2 en die spoorlijn het beste kunnen worden verbeterd. Het is dan al te laat voor partijen in de staten om zich te verzetten tegen zo'n beslissing, want die is dan al democratisch genomen.'

De gemeenten hebben eveneens wat voor op de provincies. Beelaerts: 'De gemeente raakt de burger direct. De provincie doet dat via een omweg. Die maakt het streekplan en zegt bijvoorbeeld dat er geen school bij kan komen in een bepaald dorp. De gemeente werkt dat uit in een bestemmingsplan. Dan klaagt de burger bij de gemeente: ''Hoe moet dat, als er geen school komt, blijft mijn zoon met kleine kinderen hier niet wonen.'' De burger heeft niet door dat hij in een eerder stadium bij de provincie had moeten piepen.'

Dat directe contact zal altijd via de gemeente blijven lopen, zegt Beelaerts. 'De burger protesteert pas als de paaltjes de grond in gaan. Dan heeft de provincie de beslissing die daaraan ten grondslag ligt, al lang genomen.'

Als er al een mogelijkheid bestaat om de burger meer bij de provinciale politiek te betrekken, dan moet die gezocht worden in het beperken en beter richten van de communicatie. 'Je moet niet over alles met de burger willen praten. Nu wordt het eerste, het tweede, het derde, het ontwerpconcept, en het uiteindelijke streekplan gepresenteerd. Tegen de tijd dat dat definitieve plan er ligt, is de burger al lang afgehaakt.

'Om mensen meer te laten meedenken, moet je meteen duidelijk stellen: we hebben naar u geluisterd en zijn nu dit van plan. Schop er maar tegenaan, dan kijken wij of we nog wat gaan veranderen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.