ANALYSE

Commerciële zorg weer splijtzwam in kabinet

De strijd over marktwerking in de zorg staat weer op losbarsten. Met PvdA en VVD tegenover elkaar.

Schippers' voorstel ligt sinds de 'zorgcrisis' van december 2014 in de Eerste Kamer te wachten. Beeld anp

Gaan ziekenhuizen winst uitkeren? Krijgen zorgverzekeraars hun eigen aandeelhouders? Het permanente geldtekort in de gezondheidszorg roept principiële politieke vragen op.

Een politiek monsterverbond van PvdA, SP en CDA zet de verhoudingen in het nationale zorgdebat verder op scherp. Terwijl de VVD zich warmloopt om in de volgende regeerperiode nieuwe stappen te zetten naar meer marktwerking, zet coalitiepartner PvdA de hakken in het zand: samen met SP en CDA willen de sociaal-democraten het verbod op winstuitkeringen door zorgverzekeraars 'oneindig' verlengen. Het wetsvoorstel dat dit moet regelen, ligt klaar. Als niets gebeurt, loopt het huidige verbod op 1 januari 2018 af. De VVD en D66 vinden het prima als dat gebeurt.

Nu hebben zorgverzekeraars geen winstoogmerk. Van een commerciële vrije markt is geen sprake. Als verzekeraars geld overhouden, wordt dat gebruikt om de premie laag te houden en zo de concurrentiepositie te verstevigen. Ook wordt winst gebruikt om geld op te potten en daarmee te voldoen aan steeds strenger geworden eisen van de financiële toezichthouders.

Kapitalistische vechtmarkt

De SP voorziet dat, als het verbod op winstuitkering verdwijnt, de zorg echt een kapitalistische vechtmarkt wordt waar financiële belangen boven patiënten gaan. De reserves van de zorgverzekeraars - een slordige 10 miljard euro - vallen dan in handen van commerciële verzekeraars, vrezen de socialisten. PvdA en CDA, die met de SP het verbod willen handhaven, uiten zich voorzichtiger maar nemen het zekere voor het onzekere.

Onzin, vinden VVD en D66. Dat vermogen is afgeschermd en dat blijft zo. De liberalen zien vooral een prachtkans om 'vreemd vermogen' aan te trekken in de zorg, waardoor die kwalitatief beter wordt zonder dat alleen de premiebetaler opdraait voor de stijgende kosten. Die schieten toch al jarenlang in rap tempo omhoog als gevolg van de stijgende levensverwachting, de prijs van nieuwe medicijnen en nieuwe apparatuur.

Wie trekt aan het langste eind? De beslissing valt pas in het volgende regeerakkoord, nadat de kiezers de nieuwe politieke verhoudingen hebben bepaald in maart 2017. Toeval of niet, in de aanloop naar die verkiezingen wordt binnenkort ook een ander plan wakker gekust dat al bijna twee jaar een slapend bestaan leidt in de krochten van de Eerste Kamer: het schrappen van het verbod op particuliere investeringen in ziekenhuizen.

Verkiezingsthema

Vooral de SP is vastbesloten een groot verkiezingsthema te maken van de strijd om de zorg. 'Hou op met geldverspillende zorgverzekeraars en hun labyrint aan ondoorgrondelijke polissen', zoals partijvoorzitter Ron Meyer het zegt. Hij hoopt op een 'volksbeweging' tegen de verzekeraars. Het SP-plan tot invoering van één nationaal zorgfonds voor iedereen, zonder eigen risico voor de premiebetaler, kreeg bijna 100 duizend steunbetuigingen, inclusief die van ouderenpartij 50Plus en van het Ouderennetwerk van de PvdA.

Sinds de 'zorgcrisis'

Het is grofweg hetzelfde debat: VVD en D66 zien nieuwe geldbronnen voor ziekenhuizen. Maar dan moeten zij investeerders wel dividend kunnen uitkeren. En die investeerders moeten niet worden gehinderd door een woud van regels en beperkingen. Ook de liberalen vinden dat zorginstellingen geen bedrijven mogen worden. Daarom stelt minister Schippers voorwaarden. Zo mag pas na drie jaar winst worden uitgekeerd, na onafhankelijke toetsing van de kwaliteit van de zorg en van de financiële positie van het ziekenhuis. Daarmee worden ziekenhuizen in haar ogen niet aantrekkelijk voor durfkapitalisten of rooffondsen maar bijvoorbeeld wel voor Nederlandse pensioenfondsen, op zoek naar maatschappelijk relevante en zekere beleggingen in eigen land.

Schippers' voorstel ligt sinds de 'zorgcrisis' van december 2014 in de Eerste Kamer te wachten. Toen de senaat - onder wie drie kritische PvdA-senatoren - haar voorstel om een eind te maken aan de 'vrije artsenkeuze' wegstemde, vroeg Schippers uitstel van stemming over de winstuitkering.

Pragmatisme

Binnenkort wordt de behandeling hervat, net bij de start van de campagne. Maar de partijen die eerder in de Tweede Kamer voorstemden - VVD, PvdA, D66 en vier weglopers van PVV en 50Plus - hebben in de Eerste Kamer geen meerderheid. Bovendien is het zeer de vraag of de PvdA zich zo kort voor nieuwe verkiezingen nog gebonden voelt aan het vorige regeerakkoord. In het laatste PvdA-verkiezingsprogramma keert de partij zich als vanouds tegen meer marktwerking. Het waren regeerakkoorden (eerst met het CDA van Balkenende, daarna met de VVD) die de sociaal-democraten tot pragmatisme dwongen.

Nu moeten zij opnieuw kleur bekennen, evenals de andere partijen: is de zorg bij uitstek een publiek domein dat gezuiverd dient te zijn van elk commercieel belang of is de belasting- en premiebetaler dan een dief van zijn eigen portemonnee?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden