Commentaren over aanslagen in VS geen oorlogshitserij

Het lijkt er volgens M. Stelling, voorzitter van de Vereniging van Juristen voor de Vrede, sterk op dat de Volkskrant heeft gekozen voor het kamp van de oorlogshitsers onder leiding van de Amerikaanse president George Bush....

Hij komt tot die conclusie in een schrijven aan de redactie en de ombudsman. Daarin verwijt hij de krant in het commentaar van 24 september ten onrechte vast te stellen dat de VS op grond van VN-resolutie 1368 vergeldingsmaatregelen mogen nemen. Een onjuiste intepretatie, aldus Stelling. Deze resolutie biedt geen ruimte voor eigenmachtig optreden van de Amerikanen.

Stelling: 'Reeds eerder heeft de Volkskrant zonder enig kritisch commentaar de opvatting van premier Kok gepubliceerd dat de VS gerechtigd zijn tot het gebruik van geweld. Daarmee dient zich de vraag aan of de redactie van de Volkskrant haar kritische taak wel naar behoren vervult.'

Eerder had P. Geurts Lindfield de ombudsman al op de hoogte gesteld van het 'gevaarlijke optreden' van Arie Elshout, een van de Volkskrant-commentatoren, in het televisieprogramma Barend & Witteman. Hij dreigde op te zeggen als Elshout niet door de Volkskrant werd 'teruggefloten'. Geurts Lindfield was daarmee niet de enige.

Tegenover deze afkeuring stonden instemmende reacties van lezers, die Elshouts heldere stellingname als een welkome verademing ervoeren.

Voor maatregelen tegen Elshout is geen enkele aanleiding. Bij B & W vertolkte hij niet zijn persoonlijke opvattingen, maar die van de Volkskrant, zoals sinds 11 september verwoord in een tiental hoofdartikelen. Daarin werden stevige standpunten ingenomen, maar van oorlogshitserij was geen sprake.

De Volkskrant heeft er vanaf het eerste commentaar op 12 september geen twijfel over laten bestaan dat de VS recht hebben op vergelding van de aanslagen op WTC en Pentagon. Europa werd meer dan eens gemaand het niet bij woorden te laten, maar ook in daden naast de Amerikaanse bondgenoot te blijven staan.

Daar werden vanaf 14 september voortdurend kanttekeningen bij geplaatst. Het Amerikaanse antwoord moest evenwichtig zijn en mocht alleen de daders en hun handlangers treffen. Het diplomatieke offensief van minister van Buitenlandse Zaken Powell werd toegejuicht. Dat Kok de steunbetuiging aan de Amerikanen niet beschouwt als een onvoorwaardelijke steun-bij-voorbaat, noemde de commentaarschrijver 'een terechte houding'.

Dat versterking van de binnenlandse veiligheid inperking van vrijheden tot gevolg heeft, werd geaccepteerd (21/9), maar 'zonder dat aan essentiële burgerrechten afbreuk wordt gedaan'. De Volkskrant week met die standpunten nauwelijks af van andere serieuze kranten als NRC Handelsblad en Trouw. De Volkskrant becommentarieerde de rede van Bush kritischer dan de andere kranten. Het 'wie niet voor ons is, is tegen ons', van de Amerikaanse president ging volgens het hoofdartikel van 22 september 'te ver'.

Binnen de redactie en in de kleine groep redacteuren die dagelijks de lijn van het commentaar bepaalt, is gediscussieerd over de vraag of de krant niet te hard van stapel liep door zo snel harde vergelding te accepteren. Immers, zo betoogden critici van de 'harde lijn', bewijs tegen de verdachten was nog niet geleverd; aard en omvang van de Amerikaanse reactie stond nog niet vast. Was het dan wel wijs om een begrip als 'oorlog' zomaar over te nemen? Was er wel nagedacht over de negatieve effecten van een omvangrijk militair optreden op de verhoudingen in de wereld?

Alternatieven voor een militair offensief (Bin Laden voor een internationaal tribunaal) kwamen volgens de critici nauwelijks aan bod. Onder het motto first things first kregen de supporters van een hard, maar gericht Amerikaans antwoord de overhand. De overwegingen van de critici zijn te vinden in het artikel Onze ramp en hun ellende van Willem de Bruin, lid van de commentaargroep, in Reflex van 22 september.

Nu de emoties van de eerste dagen zijn weggeëbd en de spanning van de eerste weken enigszins is geweken, blijkt in retropectief dat de Volkskrant in haar hoofdartikelen een realistische, beheerste koers heeft aangehouden. De commentaren vielen niet zozeer op door de standpunten die erin werden verkondigd, maar door het geharnaste taalgebruik.

Op 17 september schreef de Volkskrant over liquidatie van 'het verderfelijke (Taliban) regime van godsdienstfanaten'. Die termen heeft zelfs president Bush niet in de mond genomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden