Commentaar

Commentaar: verkiezingsjaar 2017 wordt beslissend voor Europa

De Brexit maakte een einde aan het geloof dat de Europese Unie crises nodig heeft om verder te komen.

De Britse premier Theresa May bij het verlaten van de EU-top in Brussel op 15 december 2016. Beeld epa

Zullen toekomstige historici de Brexit van 2016 duiden als het begin van het einde van het Europese project of blijkt de EU komend jaar toch veerkrachtiger dan velen denken? Zeker is dat de in juni uitgesproken Britse voorkeur om de EU te verlaten met afstand de grootste Europese gebeurtenis van dit jaar was.

De consequenties ervan zijn nog niet te overzien, want de scheidingsgesprekken moeten nog beginnen. Duidelijk is wel dat het geloof in het Europese project een enorme klap heeft gekregen - niet alleen bij twijfelende burgers, maar ook bij de 'Europese elite', Brussel en de 28 regeringen. Dat een van hen het schip heeft verlaten, en niet de minste, heeft vergaande gevolgen voor de sfeer aan boord en het geloof in de koers.

Op Europese toppen is al zichtbaar hoe een 'ieder voor zich'-houding terrein wint. En in vrijwel alle Europese landen winnen eurosceptici terrein. Serieuzer dan op enig ander moment in de naoorlogse geschiedenis wordt nagedacht over 'exits' uit de EU. Wat tot voor kort ondenkbaar was, is een reële mogelijkheid aan het worden.

Nog niet eens zo lang geleden was het adagium dat de EU crises nodig had om verder te komen. Politici vochten voor hun nationale belangen, maar uiteindelijk zagen ze het belang in van een Europees compromis. Onverkort nationalisme had nog een slechte roep.

'Meer Europa', een verdere verdieping van de samenwerking, was vaak het gevolg van de compromissen - zie de kredietcrisis van 2008 die in de Europese bankenunie resulteerde en zie de eurocrisis met verscherpt toezicht van een Europese 'begrotingstsaar' tot gevolg. Europese samenwerking was essentieel om de grote problemen op te lossen, zo was de overtuiging.

Maar in 2016 is dit mechanisme ontregeld geraakt - zie die andere voorname gebeurtenis van dit jaar: de vluchtelingencrisis. Indamming van de toestroom was de topprioriteit van het Nederlandse EU-voorzitterschap, en de omstreden Turkije-deal leverde daaraan zeker een bijdrage.

Een Europees succes dus? Dat is nog de vraag. De tegenstellingen binnen Europa, vooral tussen Oost en West, bleken enorm. Bovendien waren de strenge grenscontroles die nationale regeringen in het oosten van Europa instelden minstens zo effectief als de Europese Turkije-deal. Nationale oplossingen, die naderhand een Europese zegen kregen, waren dus cruciaal. Dat voedde het nationalisme, dat door afkeer van migranten en Brussel toch al de wind in de zeilen had. Niet voor niets was 'I want my country back' de slogan van de Brexit-aanhangers.

Hun historische overwinning dreigt in 2017 in de schaduw te worden gesteld, mocht Front National-leider Marine Le Pen onverhoopt de Franse presidentsverkiezingen winnen. Dat vormt een veel grotere bedreiging voor Europa dan succes van Wilders in Nederland. Van Le Pen is het verlangen naar een 'Frexit' bekend. Gaan Fransen daarin mee, dan is dat het einde van het Europese project.

Het verkiezingsjaar 2017 wordt beslissend voor Europa - we zijn slechts een enkele verkiezing verwijderd van de implosie. Te hopen valt slechts dat de Fransen blijven inzien dat de victorie van kortzichtig nationalisme hun beslist geen betere toekomst gaat bieden. Voor de oplossing van de grote problemen waar Europa voor staat, blijft een gezamenlijke aanpak essentieel.

Marine Le Pen. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden