Commentaar

Commentaar: Referendum moet niet lichtzinnig worden ingezet, bewijst uitslag Colombia

De onvoorziene uitslag in Colombia laat zien dat een referendum niet lichtzinnig moet worden ingezet.

Een man loopt langs posters van het ja-kamp voor ratificatie van het vredesakkoord tussen de Colombiaanse regering en de FARC. Zondag verwierp de Colombiaanse bevolking het voorstel.Beeld anp

In Colombia heeft het volk gesproken: het moeizaam bereikte vredesakkoord met de FARC moet van tafel. De verrassende uitslag van het referendum afgelopen zondag brengt het vredesproces terug bij af. Nog los van het risico dat de strijd weer oplaait, is de kans groot dat de partijen nooit meer bereid zullen zijn zoveel water bij de wijn te doen als ze de afgelopen vier jaar aan de onderhandelingstafels in Havana hebben gedaan.

Weten burgers wel wat ze aanrichten door simpelweg een 'nee' aan te vinken? Die vraag rijst vaker nu burgers per referendum een stokje kunnen steken voor complexe en verrijkende afspraken. Zo had niemand verwacht dat de Britten voor een vertrek uit de Europese Unie zouden kiezen, dat de Grieken met hun 'nee' tegen bezuinigingen een gedwongen Grexit wilden riskeren en dat de Colombianen liever gerechtigheid dan vrede zien.

De vragen die per referendum zijn voorgelegd, hebben verstrekkende gevolgen. Zowel de Britse premier Cameron, als de Griekse premier Tsipras en de Colombiaanse president Santos hebben geen rekening gehouden met de onvoorziene uitkomst waardoor ze hun land mogelijk in chaos - hadden- kunnen storten.

Het is begrijpelijk en ook wenselijk om burgers te willen betrekken bij fundamentele keuzes als lidmaatschap van de Europese Unie of vredesbesprekingen, maar de recente voorbeelden laten zien dat niet te lichtzinnig met referenda moet worden omgesprongen. Wanneer niet duidelijk is wat er op het spel staat of hoe de uitslag moet worden vertaald in praktijk, is terughoudendheid gepast. Dat tonen ook de recente referenda in Hongarije (tegen de Europese vluchtelingenverdeling) en in Nederland (tegen het Oekraïneverdrag). De uitslag heeft geen inhoudelijke consequenties, maar een symbolische waarde van 'tegenstem'.

Een referendum kan een waardevolle toevoeging zijn om politiek draagvlak te zoeken. Maar wanneer het wordt ingezet om onvrede te mobiliseren en aan te wakkeren, leidt het vooral tot polarisatie en ondermijning van gezag. De ervaring in Zwitserland leert dat een succesvolle referendumcultuur een lange adem vergt en gedegen uitwerking. Met ondoordachte referenda wordt de betekenis en mogelijke meerwaarde ervan alleen maar ondermijnd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden