Comeback van de held van de wijk

De wijkverpleegster werd in de jaren negentig wegbezuinigd, maar Rutte II trekt miljoenen uit voor de generalist die wonden verzorgt en niet schroomt misstanden aan te pakken.

AMSTERDAM - 'Sta ik bij de kassa van Albert Heijn, hebben ze de bonus niet berekend. Ik terug met dat briefie. Het was maar een kwartje, maar voor iemand die het huis niet meer uitkwam...'

Ze zitten 11 hoog in de Amsterdamse Bijlmer aan een met Perzisch kleed bedekte tafel, Dick (55) aan de ene kant en Aster de Lange (34) aan de andere. Wie van de twee trotser kijkt, is moeilijk te zien. Hij is een alcoholist bij wie tot twee jaar terug de gordijnen overdag dichtbleven en de brievenbus uitpuilde met post van incassobureaus. Zij is wijkverpleegkundige en behalve de held van Dick ook die van het nieuwe kabinet.

De wijkverpleegkundigen moeten terug, zegt het regeerakkoord. De Lange werd twee jaar geleden tewerkgesteld in de Bijlmer. Na haar hbo-v had ze gewerkt in een kinderdagverblijf, ver van de sores in een wijk. Ze voelde zich een pionier.

Het was de dag na Kerst. Dick kwam thuis nadat hij bewusteloos op straat was gevonden en in een kliniek een ontwenningskuur had ondergaan. Thuis was er niets. Geen eten, geen geld. De Lange en een collega kochten van hun eigen geld brood en soep, bij Nuon trokken ze aan de bel om de elektriciteit aan de praat te houden en ze zorgden dat Dick wat handgeld kreeg om van te leven. Daarna pas kwamen de pillen tegen zijn hartfalen op tafel.

'Iemand is meer dan een wond aan het been of een diabeet en zolang er grote maatschappelijke problemen zijn, verbetert de gezondheid niet', zegt De Lange.

De wijkverpleegkundige van de toekomst is niet langer het drukbezet type dat met routekaart, een lijstje taken en horloge in de hand een buurt afstruint, hier een katheter aanbrengt, daar iemand onder de douche zet en elders een steunkous afrolt. De nieuwe wijkverpleegkundige is een generalist, die niet schroomt misstanden aan te pakken. Nog katheteriseren ze, verzorgen ze wonden of legen ze stoma's. 'Maar we kijken niet alleen naar de gezondheid. Het grote verschil is dat we de tijd nemen en kunnen nemen. Er ontstaat vertrouwen, cliënten zijn opener en eerlijker over zichzelf. We kunnen veel sneller ingrijpen', zegt De Lange.

De nieuwe wijkverpleegkundige begon twee jaar gelden bij wijze van proef in de Vogelaarwijken. De Lange is in dienst van Cordaan Thuiszorg. Volgens Cordaan wijst onderzoek uit dat 'de wijkverpleegkundige zichzelf terugverdient, omdat ze in een vroeg stadium kan bijsturen en extra en duurdere zorg kan voorkomen'.

'Ik heb hier in het begin veel koffie gedronken', knikt De Lange naar Dick tegenover haar. 'Ik merkte dat Dick veel moest plassen en drinken. Hij zou wel eens diabetes kunnen hebben, dacht ik toen. Je kunt meteen handelen. De lijnen met de huisarts en het maatschappelijk werk zijn kort. Je hoeft niet terug naar kantoor voor een indicatie.'

De Lange, getrouwd met een politieman en moeder van twee kinderen, werkt 24 uur per week in de Bijlmer. Haar stap naar de wijk heeft ze nooit betreurd. 'Tuurlijk geeft dit meer voldoening. Op de opleiding krijg je psychologie, sociologie, pathologie, anatomie, kennis die je niet gebruikt voor dat ene wondje of die ene zwachtel. Je komt bij de mensen over de vloer. Je wordt geconfronteerd met problemen en gedwongen erover na te denken. Er zijn cliënten met multiproblemen. Je moet inventief zijn. Ben je aan het katheteriseren, zie je een hond om het bed lopen. Dan moet je echt wel kokend water halen voor sterilisatie.'

Dick is kok van huis uit. Ooit verdiende hij goed geld in de horeca. Nu staat hij onder curatele en zijn leefgeld is van 40 naar 50 euro per week verhoogd. Zijn ouders woonden op 18 hoog toen hij in 1981 in dezelfde flat een gestoffeerd appartement kon huren met wijds uitzicht over de stad. De verzameling wandbordjes aan de muur is een erfenis van zijn moeder.

Hij raakte aan de drank en werd na talloze waarschuwingen ontslagen. Het ging van kwaad tot erger. Ten slotte liep hij de hele dag in pyjama, worstelde met zelfmoordneigingen, deed voor niemand de deur open en nam jenever als ontbijt. Toen hij op straat werd gevonden, had hij veertig dagen niet gegeten. Voor verzekering of ziekenfonds bestond hij niet meer.

Het duurde even voordat hij de hulp accepteerde. Zijn ouders zijn dood, familie heeft hij niet, vrienden ook niet. 'Ja, één vriend', zegt hij snel.

In het begin nam De Lange hem mee naar de voedselbank, nu koopt hij zelf zijn eten. Toen hij een nieuwe heup kreeg, was er geen geld voor de fysiotherapeut. De Lange tikte een gratis fiets op de kop en sindsdien zorgt hij zelf voor de broodnodige beweging.

Ze komt eens per twee of drie weken op de koffie voor een praatje en om de post door te nemen, die sinds de cursus budgettering in een ordner zitten. De Lange: 'Wij zijn geen wereldverbeteraars, die even met de vingers knippen en opgelost is het probleem. Je moet je grenzen kennen. Ik kan niet een belastingformulier invullen, wel uitstel aanvragen en zorgen dat iemand anders ernaar kijkt. Die vrijheid van denken en handelen, dat is voor beide partijen heel bevredigend.'

Zorg 'dicht bij de mensen thuis'

Het kabinet-Rutte II gaat vanaf 2015 investeren in extra wijkverpleegkundigen 'met een bedrag dat oploopt tot minimaal 250 miljoen in 2017'. Zorg moet 'dicht bij de mensen thuis' worden geleverd, aldus het regeerakkoord. De terugkeer van de wijkverpleegkundige kondigde zich de laatste jaren al aan met een aantal succesvol verlopen proefprojecten. Minister Edith Schippers (VVD) van Volksgezondheid was hier enthousiast over. De PvdA spiegelde tijdens de verkiezingscampagne kiezers de komst voor van duizenden wijkverpleegkundigen. De wijkverpleegkundige is in de jaren negentig wegbezuinigd, omdat de zorg aan huis veel efficiënter zou kunnen. De terugkeer wordt nu gezien als de oplossing voor de versnippering en gejaagdheid waarmee thuiszorg vaak gepaard gaat. De beroepsvereniging van verpleegkundigen V&VN reageerde afgelopen week gematigd enthousiast op de plannen. 'Vergeet niet dat niet alleen het aantal wijkverpleegkundigen telt, maar ook de kwaliteit van de zorg die zij verlenen', zegt Henk Rosendal, voorzitter van de afdeling Eerstelijnsverpleegkundigen van de V&VN. 'Een toekomst- en praktijkgerichte opleiding is daarbij cruciaal.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden