Columnisten over de verkiezingsuitslag: 'Geen spektakel, wel opluchting'

Tien columnisten van Opinie & Debat reageren op de verkiezingsuitslag van 15 maart. 'Aan de Noordzee heeft Trump-adviseur Bannon zijn Waterloo gevonden.'

Asha ten Broeke: 'Dat Thierry Baudet straks in het parlement zit en Simons niet, zegt weinig puiks over ons land.' Beeld ANP

Erdal Balci: De winnaar is Mohannad

Mark Rutte heeft gewonnen, maar niet helemaal. Geert Wilders lacht als een boer met kiespijn. Jesse Klaver kan op het eerste gezicht als de grote winnaar beschouwd worden, maar een objectieve blik op de algehele toestand van links zou bij hem in ieder geval zijn hart moeten doen huilen. Bij Lodewijk Asscher zijn de ogen te klein om de storm van het leedvocht aan te kunnen. Sybrand Buma had stiekem van een premierschap gedroomd en doet nu alsof hij blij is. Bij D66 zijn ze intellectueel en is zelfs hun vreugde ingetogen en geraffineerd. De kleinere partijen die wel hebben gewonnen zijn te klein om hun blijdschap serieus te nemen. Ene Öztürk erbij of niet, daar gaat de wereld niet van wakker liggen.

Maar een grote winnaar is er wel bij deze verkiezingen. Wat de ouders en de voorouders niet was gelukt, dat is die grote winnaar woensdag wel gelukt. Zijn naam is Mohannad El Jechi, hij is Syrië ontvlucht, woont nu in Nederland en heeft voor het eerst met eigen ogen een vrije verkiezing gezien. Ik zag zijn ogen glinsteren in deze krant.

Asha ten Broeke: Simons haalde het niet

Terwijl veel aandacht uitgaat naar de regeringspartijen in spe, peins ik over wat er gebeurde aan de politieke randen.

Sylvana Simons kwam niet in de Kamer. Dat verraste me; Artikel 1 was in mijn socialemediabubbel populair. Simons zat vol idealen, en handelde ernaar. Haar lijst was een dikke middelvinger naar iedereen die ooit beweerde dat diversiteit op het gebied van etniciteit, gender en seksualiteit natúúrlijk belangrijk is, maar dat talent gewoon niet te vinden is.

Thierry Baudet, daarentegen, haalde het wel. Deze vleesgeworden ontmoeting tussen verkrachtingsverheerlijkend fascisme en een slechte Jiskefetaflevering kon ik op idealen niet betrappen, al hekelde hij Europa en iets onduidelijks dat hij 'het partijkartel' noemde. Verder weten we dat je van hem een vrouw best mag 'overmannen' als ze nee zegt tegen seks, en dat hij graag 'grapjes' maakt over rassenzuivering.

Dat Baudet straks in het parlement zit en Simons niet, zegt weinig puiks over ons land.

Max Pam: Schrijf PvdA niet af

Mijn partij won, maar de uitslag was minder om te lachen. Grappig was wel dat de oliebollenpartij van Jan Dijkgraaf niemand is opgevallen - logisch want alles wat die man aanraakt eindigt vanzelf in 0,0. Maar dat de twee regeringspartijen, die het redelijk goed hebben gedaan, zo zijn afgestraft gaat over de grens van het bespottelijke. De kiezer heeft altijd gelijk, de kiezer is ook dom - soms.

Het is te vroeg om de sociaal-democratie af te schrijven. Vrije verkiezingen zijn niet alleen om ergens vóór te stemmen, maar ook ergens tegen. En om politici weg te sturen. Nieuwe kansen komen vanzelf. Nog niet zo lang geleden was het CDA een uitgevreten lijk. Diep heeft men toen nagedacht over 'herbronnen', tot een paar maanden geleden bijna heimelijk de C van christelijk uit het verkiezingsprogramma werd geschrapt. En kijk daar eens: plotseling stonden ze weer te juichen.

Spekman moet vertrekken, niet omdat PvdA-leden dat willen, maar omdat hij dat zelf wil. En verder rustig afwachten en niet zeuren over arbeiders en middenklasse, of over ideologische veren die zijn afgelegd.

Marjan Slob: Moment Geert is voorbij

Nu alle analyses van de verkiezingsuitslag over elkaar heen buitelen, begin ik alweer van mijn intuïties af te drijven. Maar woensdagnacht wist ik twee dingen helder: de PVV wordt nooit meer de grootste, en de PvdA komt dit nooit meer echt te boven.

Het populisme zal als stroming wel blijven. Maar Geert heeft zijn moment gehad. Als hij nu niet kon domineren, zal hem dat nooit meer lukken. Hem rest niets anders dan zijn vuist te blijven schudden vanuit zijn persoonlijke hel. Het Nederlandse volk wil het land uiteindelijk niet op de Wildersmanier ervaren. Daarmee is ook de houdgreep van Wilders voorbij. De andere partijen kunnen hem nu gaan negeren.

Het lot van de PvdA is tragisch, want onverdiend. Maar ook onvermijdelijk; de dagen van het kaderdenken zijn definitief over. Bedankt PvdA. Tel nu maar je knopen en denk beweging.

Harriet Duurvoort: Blij is het nieuwe boos

Wat. Een. Opluchting. Het viel honderd procent mee. Natuurlijk, er is een flinke ruk naar rechts gemaakt en ook CDA en VVD bedienen zich graag van de platte populistenprietpraat du jour. Maar het is toch... noem het normaal rechts.

Het radicale leek de norm te zijn geworden. Over stellingen in de trant van 'moslims moeten subiet hun koffers pakken' werd tijdens verkiezingsdebatten en bloedserieus gedebatteerd.

De enige witte man die er nog toe deed was de boze. Diens grieven werden uitentreuren uitgesponnen in elk medium. Zijn enige hoop was gevestigd op Wilders, die eindelijk de multiculturele janboel bij het grofvuil zou dumpen, moskeeën zou sluiten en de Koran zou verbieden, die immers gevaarlijker was dan de literaire opmaat tot de grootste genocide in de menselijke geschiedenis, Mein Kampf.

Anyway. Dé lentetrend van 2017: blij is het nieuwe boos. Ook voor witte mannen. Dat u het weet.

Stephan Sanders: Ik sta paf van anticlimax

Het was zo goed als een smeekbede: dat de PVV niet de grootste zou worden. Het is niet gebeurd.

Daarna volgde er heel lang niets, en dan was er nog zoiets als een wenselijke politieke richting; centrum-rechts, graag.

Het is gebeurd.

En waar is nu de euforie? Ik sta weer paf van de anticlimax die elke Tweede Kamerverkiezingsuitslag voor mij in petto heeft, ook in het geval van verhoorde gebeden. De cijfers zijn zo gewoon, de verhoudingen zo Hollands, er is niets spectaculairs aan.

Had het dan Trump-achtig anders gemoeten, met Erdogan-achtige meerderheden, of Brexit-achtige ontknopingen?

Nee. Daar heb ik, daar hebben heel veel mensen juist tegen gestemd.

Maar toch die sensatiebeluste, stille verwachting dat alles in een klap anders zou worden.

Dat verlangen, het dringt tot me door, hoort niet thuis in de politiek. In de kunsten. Welja, de religie.

René Cuperus: geen reputatieschade

Heel de wereld hield zijn adem in, maar kwam met de schrik vrij. Nederland heeft aan zijn morele verplichting voldaan: het wist de schier onafwendbare nationalistisch-populistische tsunami te stoppen. En eigen internationale reputatieschade te voorkomen. Na Brexit en Trump: geen Wilders, geen Nexit, geen Le Pen, geen AfD, en geen ineenstortende Europese Unie. Het belang daarvan kan moeilijk worden overschat. Kijk naar de internationale opluchting. Maar Nederland heeft hier wel een enorme prijs voor moeten betalen.

De rechts-populistische dreiging die als het zwaard van Trump boven Nederland hing, heeft het partijpolitieke landschap gefragmenteerd en de samenleving gespleten. Het Wilders-discours is wel heel ver in het centrum van de politiek doorgedrongen en heeft pleurt-op-liberalen en Wilhelmus-zingende christen-democraten voortgebracht.

Het rechts-populistische gevaar heeft ook heftige antikrachten opgeroepen: het pro-Erdogan, Turks-Nederlandse Denk en de Jessias Klaver-beweging van anti-populistische millennials. De Nederlandse sociaal-democratie is onderwijl uit elkaar gescheurd in nationalen versus kosmopolieten.

Derk Jan Eppink: Bos Tulpen naar ankara

Vanuit het buitenland leek de Nederlandse verkiezingscampagne een gezelschap dolende figuren, zoekend naar 'eigen identiteit'. Die is moeilijk te omschrijven. Het is een sentiment. De Turkse president Erdogan heeft de Nederlandse identiteit het best geagendeerd. Het kiesvolk schaarde zich rondom de leider. Het Churchill-effect. Een bosje tulpen naar Ankara.

Is het 'populisme' gestopt? Premier Rutte sprak over het 'verkeerde populisme'. Kennelijk is er ook een 'goede' variant. Populisme is eigen aan politiek, soms onder de vlag van idealisme. 'Verkeerd populisme' groeit als de oorzaken ervan worden genegeerd en miskend.

Europa lijkt opgelucht. Een coalitieland heeft echter genoeg piepschuim om 'populisme' te stoppen. Bij een binaire keuze - zoals het Brexitreferen-dum en Amerikaanse presidentsverkiezingen - is dat moeilijker. Begin mei is de tweede ronde van de Franse presidentsverkiezingen. Marine Le Pen heeft weinig kans. Haar opponenten zijn weinig indrukwekkend. De hele gevestigde orde van Frankrijk zal zich moeten mobiliseren.

Heleen Mees: Steve Bannon baalt

Ofschoon mijn eigen partij forse klappen heeft opgelopen, ben ik blij met de uitslag van de verkiezingen. De uitkomst is een forse tegenslag voor Trump-adviseur Steve Bannon, die dacht met zijn wereldwijde populistische beweging het vaste land van Europa stormenderhand te kunnen veroveren. Maar aan de Noordzee heeft hij zijn voorlopige Waterloo gevonden.

Ook los van de internationale context is de uitslag hoopgevend. De campagne mag dan 'bloedstollend saai' zijn geweest, nog nooit heb ik zoveel mensen horen praten over de verkiezingen en op welke partij ze zouden gaan stemmen. En ondanks de bittere toon van het publieke debat in Nederland, is daarvan in de uitslag weinig terug te zien. Een zwaluw maakt geen lente, maar toch.

Ik hoop op een liberaal-progressieve coalitie van VVD, CDA, D66 en GroenLinks die mensen weer zelf verantwoordelijk maakt én eerlijke kansen biedt. Tot slot een dienstmededeling aan Hans Spekman: de leden willen dat je opstapt.

Overigens zag ik woensdag de eerste lammetjes van het jaar.

Elma Drayer: Partijtrouw ouderwets?

Begrijpelijkerwijs was er de laatste tijd ruim aandacht voor de zwevende kiezer - ook in deze krant. Maar echt doorgronden doe ik het fenomeen niet. Twijfelen tussen CDA en VVD? Tussen GroenLinks en D66? Tussen PVV en SP?

Nog nooit heeft iemand me kunnen uitleggen waarom je de partij die jouw politieke gedachtengoed zo'n beetje belichaamt ontrouw zou zijn als er elders een jessias opstaat met geliktere praatjes. Of als zich een charismatische gladjanus meldt die gouden bergen belooft. Natuurlijk lopen er in je favoriete partij soms personages rond die het even minder goed doen. Maar vanwege een matig prekende dominee valt de gelovige toch ook niet van zijn geloof?

Ik weet het, dit is een hopeloos ouderwets standpunt. In welk gezelschap ik de afgelopen weken ook verkeerde, hoongelach was mijn deel als ik zei dat ik zweefde noch aarzelde.

Mijn enige hoop: als je lang genoeg wacht, wordt ouderwets vanzelf weer modern.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden