Column Pieter HilhorstArabische lente

Een spook waart door het Midden-Oosten. In Egypte komt het volk in opstand tegen een autoritair regime dat duizenden politieke gevangenen in de cel heeft gegooid. Een regime dat politieke tegenstanders martelt. Een regime dat maling heeft aan de vrijheid van meningsuiting en zonder pardon televisiekanalen en het internet afsluit.


Elke democraat zou moeten juichen bij deze revolutie. Zoals de in Amerika woonachtige Egyptische journaliste Mona Eltahawy (volg haar! @monaeltahawy) in een tweet schreef: Moebarak is de Berlijnse muur. 'Down, down, down with him.' Hierin klinkt de hoop door van een omwenteling die het hele Midden-Oosten zal bevrijden.


En toch regeert bij velen niet de hoop, maar de angst. De angst dat in Egypte straks islamisten aan de macht komen. Het is een echo van de retoriek waarmee Mubarak al jarenlang zijn ijzeren greep op Egypte rechtvaardigt. Hij presenteert zich als het laatste bastion tegen een tweede Iran aan de Nijl. Het is de retoriek waarmee hij miljarden steun van de Amerikanen heeft binnengeharkt.


Het is niet moeilijk om deze angst voor de politieke macht van islamisten te voeden. Uit een opiniepeiling van Pew Research van vorig jaar blijkt dat ruim driekwart van de Egyptisch moslims voorstander is van steniging als straf voor overspel en van het afhakken van handen van dieven. Van de Egyptische moslims is 85 procent voorstander van een grote rol van de islam in de politiek. Het zijn cijfers die velen doen huiveren. Maar uit dezelfde opiniepeiling blijkt ook dat een grote meerderheid van de Egyptische moslims zich keert tegen Al Qaida en dat vooral onder jongeren een meerderheid niks moet weten van Hezbollah of Hamas.


Het is waar dat de Moslim Broederschap een straf georganiseerde oppositiebeweging is. Maar de Moslim Broederschap staat absoluut niet op één lijn met de machthebbers in Iran. Het is een teken aan de wand dat ze hun steun hebben uitgesproken aan de seculiere ElBaradei als vertegenwoordiger van de oppositie. Bovendien is het opvallend dat in deze opstand de Moslim Broederschap niet het voortouw heeft. De leuzen en eisen zijn niet religieus, maar praktisch: Mubarak moet aftreden. Het gaat deze activisten niet om de kleding van de vrouwen, maar om vrijheid, banen en brood.


In de angst voor de islamisten openbaart zich een diepgeworteld wantrouwen of democratie en islam wel kunnen samengaan. Mensen die geloven dat dit onmogelijk is presenteren zich graag als realisten. Zij durven de pijnlijke waarheid onder ogen te zien. Maar die pijnlijke waarheid leidt ook tot pijnlijke politieke conclusies. Het betekent namelijk dat landen waarvan de meerderheid van de bevolking moslim is, maar in twee smaken komen. Of een autoritair regime houdt met behulp van het leger de islamitische massa in bedwang of de islamitische meerderheid laat zich gelden en dan komt er een tweede Iran. De naïviteit van deze zogenaamde realisten is dat ze denken dat die autoritaire strategie op lange termijn houdbaar is.


De protesten in Egypte voeden de hoop dat er een derde weg mogelijk is. Een democratische rechtsstaat waar islamitische politieke partijen niet verboden zijn, maar waar die partijen zich wel conformeren aan de spelregels van de democratische rechtsstaat, zoals de vrijheid van godsdienst, de vrijheid van meningsuiting en de bescherming van minderheden. Mensen die geloven dat zo'n derde weg, zo'n Arabische lente mogelijk is, zoals de Arabiste Petra Stienen die het boek schreef Dromen van een Arabische Lente, worden vaak weggezet als naïeve dromers.


Er is inderdaad geen garantie dat deze derde weg in Egypte zal overwinnen. Maar waarom wordt hoop als emotioneel afgeserveerd en angst als realistisch verkocht? Angst is ook een emotie en Egypte laat zien dat wie zich door angst laat leiden, kiest voor een strategie die onhoudbaar en dus naïef is.


Er waart een spook door Egypte. En iedereen die zich wijs maakt dat dit een islamistisch spook is, doet zichzelf tekort. Hij doet de democratische krachten in Egypte tekort. Hij doet de jongeren tekort die de straat op gaan, omdat ze wel naar de universiteit zijn geweest, maar nu geen baan kunnen vinden. Hij doet de politieke gevangenen tekort die vanwege hun opvattingen jarenlang gevangen hebben gezeten. Hij doet de mensen tekort die dag na dag het uitgaansverbod aan hun laars lappen om op het plein van de bevrijding de naam van dat plein eer aan te doen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden