Column Pieter Hilhorst - Cryptochristen-democraat

Soms ben ik wel eens bang dat ik een cryptochristen-democraat ben. Niet dat ik de onbedwingbare neiging voel in een praatprogramma een briefje richting een asielzoeker te schuiven met het aanbod om met zijn moeder mee te gaan naar een voetbalwedstrijd. Ook heb ik nog niet ontdekt dat ik graag dissidenten in de hoek drijf. Nee, het gaat om iets fundamentelers. Vroeger was de term cryptocommunist een scheldwoord. Het waren mensen die zeiden geen communist te zijn, maar stiekem communistische sympathieën koesterden.


Ik ben geen christen-democraat, maar mijn opvattingen vertonen onmiskenbaar christen-democratische trekjes. Zo heb ik veel geschreven over samenredzaamheid, het vermogen van mensen om met behulp van hun netwerk tegenslagen op te vangen. Ik heb het aangeprezen als alternatief voor zowel het uitbesteden van solidariteit aan de staat als voor het neoliberale 'ieder voor zich'. Eigenkrachtconferenties waarbij probleemgezinnen familie, vrienden en buren inschakelen, zijn een klassiek voorbeeld van samenredzaamheid. Ook heb ik bepleit dat mensen die zich melden bij de sociale dienst de sterkste troef uit hun netwerk moeten meenemen. Deze ideeën lijken verdacht veel op het christen-democratische ideaal van gespreide verantwoordelijkheid.


Vanaf 1 januari ben ik met 41 anderen een broodfonds begonnen. Wij vormen elkaars verzekering voor inkomensderving door ziekte. Als één van ons door ziekte niet kan werken, krijgt hij van de anderen maximaal twee jaar een gift om de maand door te komen. Ik noem dat een moderne coöperatie, maar je kunt er ook een christen-democratisch etiket op plakken. Dan is het een voorbeeld van soevereiniteit in eigen kring.


Of wat dacht u van mijn tirade tegen de zwartrijderseconomie (O&D, 20 september). In een zwartrijderseconomie houden bedrijven de winst voor zichzelf en wentelen de kosten af op anderen. Tijdens de kredietcrisis bleek dat veel banken zwartrijders zijn. Dat geldt ook voor bedrijven die ecologische schade veroorzaken. Ze houden de winst voor zichzelf en laten de samenleving opdraaien voor de milieuschade. Deze praktijken kun je ook bekritiseren met het christen-democratische begrip rentmeesterschap. We hebben de aarde in bruikleen gekregen en moeten haar zorgvuldig beheren.


Als ik zoveel affiniteit heb met het christen-democratische denken, waarom bekeer ik me dan niet tot de christen-democratie? Het antwoord is dat de christen-democraten hun eigen idealen niet zo serieus nemen. Het natuur- en milieubeleid van het kabinet is een lachertje. Soevereiniteit in eigen kring wordt gebruikt als excuus om versteende bureaucratische instellingen uit het middenveld te steunen. Gespreide verantwoordelijkheid is verworden tot eigen verantwoordelijkheid, wat neerkomt op het neoliberale ideaal van zelfredzaamheid. Zoek het zelf maar uit. De overheid trekt haar handen af van pechvogels zonder te organiseren dat de samenleving die zorg overneemt.


Door de implosie van het CDA lijken ook de idealen van de christen-democratie achterhaald. Maar niks is minder waar. Juist nu zowel de staat als de markt in diskrediet zijn geraakt, zou haar gedachtengoed de wind mee moeten hebben. Christen-democraten zoeken hun heil namelijk noch bij de staat noch bij de markt. Zij zijn gemeenschapsdenkers. Mensen hunkeren naar een gevoel van gemeenschap. Ze zijn best tevreden over hun eigen leven, maar ontevreden over de samenleving. Ze zeggen: 'Met mij gaat het goed, met ons gaat het slecht.' Als er moet worden bezuinigd en je wilt mensen niet in de steek laten, is het essentieel de sociale krachten in de samenleving te mobiliseren. Volgens onderzoeker Gabriël van den Brink is er een veel grotere bereidheid tot onbaatzuchtigheid dan de cynische tijdgeest doet vermoeden (Boeken, 7 januari).


Het CDA is echter zo in de war dat het de vruchten hiervan niet kan plukken. CDA'ers geloven dat als Verhagen maar weg is en ze voor hun idealen nieuwe woorden vinden, alles goed komt. Het is daarom tijd dat andere partijen zich ontfermen over de christen-democratische erfenis. Nu zijn het vooral de SP en de PVV die zich opwerpen als gemeenschapspartijen. Maar de ene partij levert de gemeenschap uit aan de staat en de andere gelooft dat een gemeenschappelijke vijand genoeg is om een gemeenschap te vormen.


Wie pakt de handschoen op en formuleert een programma voor samenredzaamheid? Zo'n vooruitstrevende gemeenschapspartij zou mijn sympathie hebben. Cryptochristen-democraten aller partijen verenigt u.


www.vk.nl/PieterHilhorst


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden