Column: Hoog Catharijne, van lelijke secretaresse naar Brigitte Bardot

Erdal Balci. Beeld de Volkskrant

Het nieuwe gezicht van het stationsgebied in Utrecht komt langzaam tevoorschijn. Ik ging er heen, bevond me op een gegeven moment in het nieuwe, pas geopende deel van Hoog Catharijne en zag dat geniepige architecten hebben geprobeerd om de ultieme lelijkheid weg te gummen uit het centrum en uit onze harten. Een vloer van graniet voerde mij als het water van een rivier langs glinsterende winkels naar enorm glaswerk met uitzicht op de hemel en op het kanaal. De trappen stromen daar als zwarte zwanen in de schoot van de oude stad. Hoog Catharijne was de lelijke secretaresse die we van de films kennen. Ze heeft haar haren in de knot gedaan, haar jampotglazenbril afgedaan en is Brigitte Bardot geworden.

Ik ging ook naar het nog niet afgebroken deel van Hoog Catharijne. De ramen van de winkels daar zijn volgeplakt met reclame voor de uitverkoop; in afwachting van de moker is een laatste ruil nog steeds gewenst daar. Hoog Catharijne is dus definitief in de ban gedaan. Vanwege zijn lelijkheid, zoals dat ook tot de jaren zeventig van de vorige eeuw in sommige Amerikaanse staten het geval was. Van de wet mocht de al te afzichtelijke medemens er in de piekuren niet de drukke winkelstraten op.

In tegenstelling tot die lelijkste Amerikanen van toen is Hoog Catharijne best wel een tijd getolereerd. Maar van harte ging dat niet. Hij is gedenigreerd. Men heeft kwaad gesproken over het bouwwerk. Burger en bestuurder hebben zich gestoord aan zijn dominante aanwezigheid in hartje Utrecht. Hij was het vertoon van de ultieme vorm van smakeloosheid, het was er rommelig en onoverzichtelijk. De plafonds waren te laag, de winkels te klein, de muren te vergeeld en het publiek dat er op afkwam niet representatief genoeg.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Het nieuwe Hoog Catherijne in Utrecht. Beeld ANP

Maar was het de schuld van Quasimodo dat de Parijzenaren moeite hadden met het voorkomen van de klokkenluider? Nee. Het was het probleem van de 'mooie' mensen dat ze de innerlijke schoonheid niet zagen bij de gebochelde. Hoog Catharijne was de Quasimodo van Utrecht, eentje die jarenlang als een geduldige geliefde de armen had geopend voor de heroïneverslaafden, de armste sloebers, de daklozen. Die ijzig magere, tandeloze stakkers hadden jarenlang slechts één plek om te bivakkeren en dat was Hoog Catharijne.

Ik was kind en zag er gastarbeiders in groepjes de tijd doden. Onder dat lage plafond zag ik ze solliciteren naar de lichamen van de Nederlandse vrouwen die net zo onaantrekkelijk waren als Hoog Catharijne. De bioscoop daar was de lelijkste van de wereld. De filmsterren op de posters bij die bioscoop waren te mooi voor die omgeving. Maar dat deerde Hoog Catharijne niet. Die had vrede met zijn lelijkheid en gunde daarmee alle verstotenen onder zijn dak de onschatbare rust. Hoog Catharijne was de lelijkerd die zich geen illusies maakte. Het was de perfecte plek voor eenieder die buiten de maatschappij geplaatst was, zeldzame bloemen van geluk te plukken.

Zolang Hoog Catharijne daar stond hadden we de mogelijkheid om naar de schitterende binnenstad en naar hem te kijken, die twee met elkaar te vergelijken en te concluderen dat in deze wereld geen sprake is van gelijkheid en rechtvaardigheid. Het is makkelijk om verliefd te worden op een mooie smoel. Die had Hoog Catharijne niet, maar hij was ontworpen als het monument dat ons moest laten zien dat we niet alleen stonden in onze lelijkheid en dat vrede sluiten met je lelijkheid heus wel mogelijk was.

Ik liep door het gedeelte van Hoog Catharijne dat binnenkort voor altijd dichtgaat. En ik moest eraan denken dat de junks die vroeger tussen deze muren sliepen mij als kind al aan de dood deden denken. Die fietsendieven van weleer zullen inmiddels wel afscheid hebben genomen van het leven. Nu is het de beurt aan wat er is overgebleven van Hoog Catharijne om heen te gaan. Daar steken de rioolbuizen en de metaalplaten als de ingewanden van een verwonde soldaat uit de muren.

Bij die muren bespeurde ik echter geen sporen van pijn en verdriet. Het was er zoals altijd rustig en vredig. Ieder lelijk wezen weet namelijk dat met de tijd zijn wraak komt. Alle mannen en alle vrouwen, die naar Hoog Catharijne keken zoals je naar een rat kijkt, zullen na een halve eeuw op exact dezelfde manier bekeken worden. Hoog Catharijne weet dat de tijd voor niemand een uitzondering maakt. Ook niet voor zijn vervanger, voorlopig zo mooi als de jonge Brigitte Bardot.


Lees meer over het stationsgebied van Utrecht

Kunnen deze nieuwe winkels het gevecht met online shoppen aan?
Nieuwe winkels in Amsterdam, Leidschendam en Utrecht laten verrassend uitgesproken en eigentijdse architectuur zien. Weer eens iets anders dan internetwinkelen. (+)

Mist Utrecht CS het wow-effect?
Op 7 december 2016 werd de nieuwe stationshal van Utrecht CS geopend. De meningen over het uiterlijk lopen uiteen. (+)

'Open stationsplein is pure winst voor Utrecht'
Nu het nieuwe stationsgebied van Utrecht vorm krijgt, kan project-directeur Albert Hutschemaekers het met een goed gevoel achterlaten. Lees hier het interview (+) uit 2015 met Albert Hutschemaekers, projectdirecteur stationsgebied Utrecht.

Wat vond Maarten van Rossem ook alweer van Utrecht Centraal?
Niet alleen winkelcentrum Hoog Catharijne werd vernieuwd. In 2016 werd het nieuwe Utrecht Centraal geopend. De Volkskrant nam Maarten van Rossem mee naar het vernieuwde Utrecht CS. Bekijk hieronder de video

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden