Colombianen zijn de rebellen beu

Vandaag beginnen in Oslo de onderhandelingen tussen de Colombiaanse regering en de rebellenbeweging Farc. De kans op succes is dit keer groter dan ooit.

ROBERT-JAN FRIELE

Waarom wil de Colombiaanse overheid met de Farc om tafel?

Een land zonder Farc is de wens van vrijwel alle Colombianen en een obsessie voor de elite. Die woont vooral in de steden - waar doorgaans weinig van het interne conflict te merken is - en droomt ervan Argentinië in te halen als derde economie van Latijns-Amerika. Het conflict remt de groei.

Afgezien van een enkele havik heerst het besef dat een militaire overwinning op de Farc onmogelijk is vanwege het ondoordringbare Colombiaans landschap en de sommen geld waarover de rebellen beschikken. Sinds 1982 heeft elke president daarom geprobeerd over vrede te onderhandelen met de Farc en de tweede, kleinere, rebellenbeweging ELN. Die schuift waarschijnlijk later aan bij de gesprekken.

Waarom wil de Farc praten?

Ook de Farc beseft dat een militaire overwinning onmogelijk is. De rebellen zijn sinds 2002 meer dan gehalveerd (van 17 duizend naar 8.000 manschappen) en verdrongen naar de uithoeken van Colombia. Door zijn strategie aan te passen en kleinere eenheden, sluipschutters, autobommen en landmijnen te gebruiken, deelt de Farc de laatste tijd wel weer meer tikken uit. Ten koste van honderden mensenlevens per jaar houden beide partijen elkaar nu in wat een 'catastrofaal evenwicht' wordt genoemd.

De Farc-leiders beseffen bovendien dat de dialoog hen wellicht de laatste kans biedt een politieke erfenis na te laten. De laatste vier jaar zijn vier topmannen van de Farc omgekomen. De ooit zo gedisciplineerde organisatie dreigt uiteen te vallen in losse, criminele bendes.

Waarover wordt onderhandeld?

De agenda telt zes punten. Het onderwerp landbouwpolitiek moet leiden tot nieuw beleid (toewijzing van braakliggend land, landhervorming). Verder spreken de partijen over de procedures rondom de ontwapening, terugtrekking uit de drugshandel, deelname aan de politiek en de juridische afhandeling van het conflict.

Dat laatste is een van de moeilijke punten. De Farc heeft zich schuldig gemaakt aan ernstige mensenrechtenschendingen, zodat het voor velen pijnlijk zal zijn topman Rodrigo Londoño, alias 'Timosjenko', straks als vrij man in het congres te zien. Toch is de kans op amnestie groot. Wel zal de Farc om vergiffenis moeten vragen, iets dat de zeer dogmatische rebellen niet makkelijk zal vallen.

Hoe groot is de slagingskans?

Groter dan ooit. De Colombiaanse overheid en de Farc hebben de onderhandelingen in stilte uitstekend voorbereid. Ze hebben geleerd van de mislukkingen die aan dit proces voorafgingen. De gesprekken vinden plaats buiten Colombia (eerst in Oslo, daarna in Havana), de agenda is beperkt en er geldt: 'Er is niets overeengekomen totdat alles is overeengekomen.' Het boeken van deelsuccessen om militair-strategische redenen is daardoor voor beide partijen onmogelijk.

De onderhandelingen, die naar verwachting een jaar duren, vinden bovendien plaats op een cruciaal moment: twee jaar voor de verkiezingen. President Juan Manuel Santos wil worden herkozen. Als het hem lukt het vredesproces tot een goed einde te brengen, is dat gegarandeerd. De Farc hoopt bij de verkiezingen direct een stevige vertegenwoordiging in het parlement te halen.

De paramilitairen zijn al gedemobiliseerd, de Farc en de ELN doen dat mogelijk binnenkort. Zijn de problemen van Colombia dan voorbij?

Nee. De demobilisatie van de paramilitairen is deels mislukt, zodat er zes goed georganiseerde en zwaarbewapende criminele bendes met zo'n 5.000 manschappen actief zijn in het land. Ook blijft Colombia een van landen in de wereld waar de rijkdom zeer ongelijk is verdeeld. Dat gegeven ligt ten grondslag aan veel van het geweld. Demobilisatie van de Farc zou er wel voor zorgen dat de politiek zich daarop kan concentreren, in plaats van op het conflict.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden