PROFIEL

Colombiaanse president Santos is pokerspeler met groot inzicht

De Colombiaanse president Juan Manuel Santos heeft de Nobelprijs voor de vrede gewonnen. In oktober 2012, rond het begin van de vredesonderhandelingen met de guerrillastrijders van de Farc, tekende de Volkskrant onderstaand profiel op.

President Juan Manuel Santos maakt een V-teken, nadat hij zijn stem heeft uitgebracht, tijdens het referendum over het vredesakkoord tussen de regering van Colombia en de rebellenbeweging FARC. Beeld null
President Juan Manuel Santos maakt een V-teken, nadat hij zijn stem heeft uitgebracht, tijdens het referendum over het vredesakkoord tussen de regering van Colombia en de rebellenbeweging FARC.

Gaat het over Juan Manuel Santos, dan valt vroeg of laat het woord 'poker'. Santos speelt het al zijn leven lang en moet een verdienstelijke speler zijn. Echt weergaloos is de president van Colombia echter in de politieke variant van het spel; daarin lijkt hij iedereen naar zijn hand te zetten. Afkomstig uit een van de machtigste families van het Zuid-Amerikaanse land, prefereert Santos hoge inzetten en serieuze resultaten boven kleine weddenschappen.

Eind augustus kondigde hij aan met de rebellenbeweging Farc te gaan onderhandelen over vrede, na bijna vijftig jaar conflict. In het diepste geheim heeft Santos alle partijen - de rebellen, maar ook het leger en de Colombiaanse zakenelite - zover gekregen. 'Magistraal', zegt een regeringsfunctionaris die veel met hem te maken heeft gehad. 'Aan alles is te merken dat Santos altijd al aan de macht is geweest. Hij heeft de politiek niet op latere leeftijd ontdekt, hij is erin opgegroeid.'

Santos' oudoom was president van Colombia, de invloedrijke krant El Tiempo behoorde tot de familiebedrijven en zijn vader en broer bekleedden er belangrijke posities. Zijn neef Francisco was vicepresident in de vorige regering. Zelf leidde hij de ministeries van Financiën en Handel. De post die hem in twee jaar geleden in staat stelde de presidentsverkiezingen te winnen, was die van minister van Defensie. Santos leidde drie jaar lang het offensief tegen de Farc dat de conservatieve president Álvaro Uribe bij zijn aantreden in 2002 had ingezet. Santos gaf de order voor de operatie die Farc-leider Raúl Reyes doodde en onder zijn leiding werd ook politica Ingrid Betancourt bevrijd.

Beide operaties gaven blijk van Santos' opvatting over doelen en middelen. Reyes werd vermoord op Ecuadoriaans grondgebied, wat leidde tot een diplomatiek conflict waarbij de hele regio betrokken raakte. Voor de bevrijding van Betancourt deden Colombiaanse soldaten zich voor als medewerkers van het Rode Kruis.

Was een van de operaties mislukt, dan hadden die 'overtredingen' politieke en mogelijk zelfs strafrechtelijke gevolgen voor Santos gehad. Het tegendeel was het geval: geflankeerd door generaals zette Santos zich tijdens triomfantelijke persconferenties neer als de natuurlijke opvolger van de uiterst populaire Uribe.

De Colombiaanse president Juan Manuel Santos. Beeld null
De Colombiaanse president Juan Manuel Santos.

Pionnen

Een anonieme medewerker vertelde blog La Silla Vacía hoe is het om voor Santos te werken: 'We zijn allemaal pionnen in zijn spel. We weten misschien niet in wat voor spel, maar hij wel.' Dat gevoel moet Uribe tegenwoordig ook hebben. Hij zag in Santos zijn beste leerling van de klas, maar die zette eenmaal gekozen een radicaal andere koers in. De twee zijn inmiddels gebrouilleerd.

Het begon al in de eerste week van Santos' presidentschap. De linkse, populistische president Hugo Chávez van buurland Venezuela - wegens diens steun aan de Farc een aartsvijand van Uribe, en ook van Santos tijdens zijn tijd als minister van Defensie - was ineens zijn 'nieuwe beste vriend'. Daarna loodste Santos de voor Colombia zeer vooruitstrevende Slachtofferwet door het congres. Die voorziet in schadevergoedingen en teruggave van miljoenen hectares geroofd land aan duizenden Colombianen. De ultraconservatieve Uribe-clan wist niet hoe hij het had.

De Colombiaanse president Juan Manuel Santos. Beeld null
De Colombiaanse president Juan Manuel Santos.

Tegen de Financial Times zei Santos vorig jaar: 'Veel van mijn sociale plannen worden beschouwd als tegengesteld aan mijn elitaire achtergrond. Daarom zeggen sommigen: hij is niet een van ons. Wat ze niet begrijpen, is dat het voor rijk en arm goed is een veel aggresievere en progressievere sociale agenda te hebben.'

Wie Santos bezig zag de laatste twee jaar, dacht soms al: hij zal toch niet...? Jawel, vrijwel al zijn acties hebben in het teken gestaan van de onderhandelingen met de Farc. Demobilisatie kan een game changer zijn, weet Santos. Het verschil tussen wetten aannemen en ze (kunnen) uitvoeren is in Colombia levensgroot. Santos ziet dat er te weinig echt is veranderd. Als de onderhandelingen met de Farc slagen, wordt hij in 2014 zeker herkozen. Dan zal hij veel maatregelen daadwerkelijk kunnen uitvoeren.

Voor miljoenen Colombianen gaan de onderhandelingen over vrede en een beter leven, voor Santos bepalen ze ook zijn politieke erfenis. Voor Colombia is dat een gelukkige samenloop van omstandigheden: nu de inzet het hoogst is, speelt Juan Manuel Santos op zijn best.

Analyse referendum

Eindelijk leek in Colombia eens iets anders te vloeien dan bloed. De FARC was al begonnen met het inleveren van de wapens, de Nobelprijs voor de vrede lag voor het grijpen. Maar het liep anders. Zondag hebben de Colombianen het vredesverdrag tussen de regering en de FARC verworpen. De vrede komt hiermee op losse schroeven te staan. Lees hier een analyse van Volkskrant-correspondent Marjolein van de Water.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden