Colombiaanse paramilitairen leggen wapens neer

Met groot ceremonieel is gevierd dat een eerste groep paramilitairen in Colombia weer 'gewoon' burger wil worden. Critici waarschuwen voor te veel optimisme....

Ruim achthonderd leden van de Colombiaanse ultrarechtse paramilitairen hebben dinsdag de wapens neergelegd. De ceremonie is het eerste concrete resultaat van geheime onderhandelingen tussen regering en de paramilitairen, een illegale strijdmacht van 13 duizend man. Nog niet eerder gaven zich zoveel Colombiaanse paramilitairen over.

De strijders van dinsdag horen tot een eenheid die actief was in de arme wijken van Medellin, Colombia's derde stad. De regering is overeengekomen met de Verenigde Zelfverdedigingsgroepen van Colombia (AUC), zoals de organisatie officieel heet, dat voor eind 2005 alle strijders de wapens hebben neergelegd.

De ceremonie was zorgvuldig georkestreerd door de regering. De zichtbaar verheugde strijders, voor het overgrote deel twintigers en mannen, verschenen in gestreken nieuwe uniformen. Sommigen zeiden dat zij normaliter in burger rondliepen. In lange rijen defileerden zij om hun wapens op een hoop te gooien.

Op een groot scherm werden toespraken getoond van de twee belangrijkste leiders van de paramilitairen, Carlos Castanho en Salvatore Mancuso, beiden veroordeeld wegens bloedbaden door de Colombiaanse justitie en beiden gezocht door de VS.

Na de ceremonie werden de paramilitairen naar een recreatieoord buiten Medellin gebracht. Daar krijgen ze drie weken een cursus, waarna ze terugkeren naar hun wijk en een beroepsopleiding krijgen of werk zoeken.

De AUC werden aanvankelijk opgericht door grootgrondbezitters, boeren en drugshandelaren om zich te beschermen tegen afpersingspraktijken door guerrillero's. Strijdend 'voor een vrij Colombia' maken zij gebieden 'schoon' van vermeende guerrillero's, hetgeen vaak neerkomt op intmidatie van bewoners en executie van linkse activisten, vakbondsleiders, priesters en gemeenschapsleiders. Ze werken daarbij nauw samen met privélegertjes van drugsbaronnen.

De laatste jaren zijn de paramilitairen snel gegroeid en boekten zij grote terreinwinst op de guerrilla. De gemeenschappelijke vijand verenigde het leger en de paramilitairen, die in de praktijk fungeerden als stoottroepen voor de militairen en zo in sommige regio's nog steeds zo opereren.

De regering gelooft dat de overgave de eerste stap kan zijn om de bijna veertig jaar durende guerrilla-oorlog te beeindigen. President Uribe's strategie lijkt tweeledig: de paramilitairen lijmen en de marxistische guerrillero's verslaan. De paramilitaire leiders hopen dat een akkoord hen vrijwaart tegen uitlevering aan de VS. Dat lijkt hun voornaamste reden om hun wapens in te leveren. Uribe probeert het parlement over te halen een wetsontwerp aan te nemen die illegale gewapende groepen vrijwaart van strafvervolging als ze de wapens neerleggen. De paramilitairen willen echter ook immuniteit voor vervolging door het Internationale Strafhof in Den Haag. De VS beschouwen de paramilitairen als terroristen en lieten weten het uitleveringsverzoek voor Castao en twee andere commandanten te handhaven.

Er is veel kritiek op het nu gesloten akkoord. 'Deze overdracht is een schertsvertoning. In plaats van deze misdadigers de microfoon te geven moet de regering hen proberen te arresteren en te berechten', verklaarde José Miguel Vivanco, regiodirecteur van Human Rights Watch.

In Medellin is men vooral bezorgd over de veiligheid. De vrees bestaat dat de paramilitairen over drie weken opnieuw de dienst uitmaken in hun wijken of het criminele pad opgaan. Want werk zal er nauwelijks te vinden zijn. Men vreest ook voor het leven van de ex-para's zelf. Zij gaan terug naar wijken waar nabestaanden van hun slachtoffers leven. 'Het is bijna een uitnodiging tot wraak', aldus een onderzoeker dinsdag.

Begin december staat een volgende ontwapeningsceremonie op het programma, dit keer in het Zuid-Colombia. Maar de meeste waarnemers betwijfelen dat het tot een massale demobilisatie komt. 'Als het leger niet de veiligheid kan garanderen in de gebieden waar de gedemobiliseerde para's zaten en de guerrilla er terugkeert, zullen er ongetwijfeld nieuwe paramilitairen opstaan,' zegt militair expert Alfredo Rangel. Volgens hem zullen tot 2005 hoogstens drieduizend para's de wapens neerleggen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden