Colombia laat zien hoe drugsgeld de democratie uitholt

HET artikel van Ineke Holtwijk 'Drugsmafia Latijns Amerika gedijt door zwakte elite' (de Volkskrant, 26 januari) wekt ten onrechte de suggestie dat de drugsmafia niet zo'n grote bedreiging vormt voor de Zuid-Amerikaanse democratieën....

EDWIN KOOPMAN

Het artikel stelt terecht dat er veel vooroordelen bestaan ten aanzien van Latijns Amerika. Het stigma van de dictatuur drukt nog zwaar op het continent en zodra ergens een generaal zijn mond opendoet of een rel uitbreekt, wordt meteen gevreesd voor een mogelijk einde van democratische verworvenheden. Het feit dat in het recente verleden nog maar weinig staatsgrepen in Latijns Amerika hebben plaatsgevonden, geeft aan hoe onterecht dat is.

De Latijns-Amerikaanse drugsmafia onderscheidt zich sterk van andere 'gevaren'. De Chileense generaal Pinochet roept nog wel eens wat vervelends, net als de Argentijnse carapintadas enkele jaren geleden, maar iedereen weet wie ze zijn en waar ze zitten.

De Zapatistas in Mexico schopten twee jaar terug een flinke rel, en de Nicaraguaanse ex-contra's en recontra's gijzelen af en toe een burgemeester, maar ook deze elementen zijn steeds duidelijk herkenbaar, en bovendien prima te lokaliseren. Dat maakt ze beheersbaar en relativeert in sterke mate het gevaar dat ze vormen voor de democratisering in Latijns Amerika.

De drugsmafia echter is geen aparte groep, maar zit overal en nergens. Zij is geïnfiltreerd in de zakenwereld en de politiek en vormt een integraal onderdeel van de samenleving. De een verdient veel geld aan drugs, de ander wat minder - maar iedereen een beetje. Alleen in extreme gevallen, zoals bij wijlen de Colombiaanse drugskoning Pablo Escobar gaat het om duidelijk aanwijsbare personen, waarbij niet moet worden vergeten dat ook hij jarenlang gerenommeerd zakenman was en zelfs parlementslid.

Juist die ongrijpbaarheid maakt de drugsmafia tot een gevaar voor de democratie. De narco's verzetten zich niet openlijk tegen een regering en plegen geen staatsgrepen, maar houden de uiterlijke kenmerken van een democratie juist netjes in stand. De mafia betaalt en manipuleert politici en rechters en als iemand weigert mee te doen wordt hij gewoon uit de weg geruimd.

In Latijns Amerika is de macht van de drugsmafia flink uit de hand gelopen. Het verst gevorderd zijn de drugskartels in Colombia, en het land is daarmee meteen de meest instabiele democratie van Latijns Amerika. De Colombiaanse politiek is doordrenkt van narcodollars. Niemand heeft meer vertrouwen in de politiek. De macht van het volk heeft plaatsgemaakt voor de macht van het drugsgeld. Colombia is een narcocratie geworden. De invloed van de drugsmafia reikt zelfs tot de deuren van het presidentieel paleis, zoals het schandaal rondom president Ernesto Samper laat zien. Peru en Bolivia lijken Colombia achterna te gaan.

Alleen Chili lijkt te zijn gevrijwaard van in de invloed van de drugsmafia. In het artikel wordt gesteld dat Chilenen wellicht minder vatbaar zijn voor corruptie; hun obsessie voor regel en wet zou de mafia buiten de grenzen houden. Maar wie sleept er zijn cocaïne nou naar deze uithoek? De drugsmafia is gewoon niet in het land geïnteresseerd, en dat maakt Chili tot een van de meest stabiele democratieën van Latijns Amerika.

Het bewijs ligt in Mexico, decennia lang het stabielste land van het continent. De Amerikaanse anti-drugspolitie DEA waarschuwt al geruime tijd dat de internationale drugsmafia bezig is het centrum van haar activiteiten te verplaatsen van Colombia naar Mexico. Het is niet toevallig dat in Mexico nooit eerder zoveel politieke moorden en corruptie-schandalen zijn opgetekend als in de afgelopen drie jaar.

Ineke Holtwijk sluit haar artikel af met een deskundige die stelt dat in Italië de democratie vreedzaam samenleefde met de mafia. Het is maar wat je onder democratie verstaat. Colombia heeft ook een president met een kabinet en regelmatig verkiezingen. Er is een parlement, een rechterlijke macht, en een democratische grondwet.

Maar al deze instituten, die in een democratie de rechtsorde garanderen, zijn door de drugsmafia zover uitgehold dat uiteindelijk alleen de buitenkant is overgebleven. Hoe vreedzaam de drugsmafia en democratie daar samengaan kunnen honderden rechters, politici, vakbondsleiders en journalisten, die wèl in democratie geloofden niet meer navertellen.

Edwin Koopman

De auteur is redacteur Latijns Amerika bij Radio Nederland Wereldomroep.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden