Colombia: Het verhaal van het zwaard

Diogones. VPRO, Nederland 3, 21.36 uur. 'Hij die het zwaard hanteert, zal door het zwaard omkomen'. Zo luidden de vermanende woorden van Jezus van Nazareth toen een apostel zijn arrestatie door Romeinse soldaten in de Hof van Olijven trachtte te voorkomen....

Gebruik makend van citaten uit het boek De Generaal in zijn Labyrint van de schrijver Garcia Marquez, tv-beelden van de guerrilla in het Colombia van de jaren zeventig en fragmenten van een toneelstuk over de Grote Bevrijder, vertelt Diogenes het verhaal van het zwaard. Het zwaard van Bolivar dat door de guerrilleros van M-19 werd gestolen uit het museum van de hoofdstad Bogotá en later in het kader van een vredesregeling vanuit Cuba werd terugbezorgd.

In de onnavolgbare stijl van Marquez verweeft Diogenes de lotgevallen van het symbool van de onvoltooide droom van Bolivar - een verenigd Latijns-Amerika - en de actuele Colombiaanse werkelijkheid van corruptie, geweld en narco-trafico.

De teleurstelling van de dodelijk vermoeide en bedroefde Bolivar, die na de mislukking van zijn streven naar een continentale republiek in 1830 besluit naar Europa te reizen, vormt het treffende commentaar bij het Colombiaanse drama. Net als de Latijns-Amerikaanse held slagen de guerrillastrijders en hun voorbeelden en voorgangers Zapata, Sandino, Che Guevarra ('allemaal Bolivares') er niet in de bestaande orde in democratische zin te wijzigen. Zoals Bolivar de Spanjaarden verjoeg, wilden zij de bezittende klasse, de onrechtvaardigheid en de corruptie verdrijven. Het karwei afmaken, desnoods te vuur en te zwaard.

Als eigentijdse Latijnse Ridders van de Tafelronde richtten zij na de ontvreemding van het zwaard het Genootschap van de Hoeders van het Zwaard op. Fidel Castro, de Nicarguaanse leiders Tomas Borge en andere illustere revolutionairen werden bereid gevonden daarin zitting te nemen. De Colombiaanse geheime dienst begint een verbeten zoektocht ('dag en nacht') en arresteert bijna alle successievelijke bezitters van het zwaard. Met uitzondering van M-19-leider Jaime Bateman die in 1983 bij een vliegtuigongeluk om het leven komt. 'Sommigen vermoeden de hand van de CIA', zegt zijn zuster.

Maar het tij verloopt. M-19 gaat met de regering over vrede praten en besluit het zwaard - 'het symbool van oorlog' - terug te bezorgen. Batemans zuster: 'De problemen van Zuid-Amerika zitten van binnen. We maken elkaar af'. Een guerrillero: 'We hebben besloten tot demobilisatie. Er wordt in Colombia meer gemoord dat elders in de wereld'.

Door de opkomst van het narco-kapitaal van het Medellin-kartel is de situatie ingrijpende veranderd. 'Pablo Escobar deed wat de staat niet deed. Hij regelde licht en water in de sloppenwijken. Mensen stemden op hem. De drugshandelaren hadden veilige plekken nodig. Ze betalen iedereen die zulke plaatsen kan verschaffen, het leger, de politie, de guerrillabeweging in het bos'.

De acteur uit het toneelstuk die de stervende Simon Bolivar speelt, spreekt de onheilspellende woorden: 'Het beeld van Zuid-Amerika is zo verschrikkelijk, dat er wel iets van waar moet zijn'.

Joris Cammelbeeck

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden