Colombia gaat gebukt onder gijzelaarsinflatie

Yolanda Irreoijo is bang ontvoerd te worden. Als er een motorfiets naast haar auto stopt, voelt ze een klem op haar keel....

'Ze ontvoeren je tegenwoordig om niks', zegt Yolanda. Zelf werd ze meermaals bedreigd met ontvoering. De laatste keer kwamen de dreigementen per telefoon: een man die eiste dat zij een van haar werkneemsters zou ontslaan. Yolanda weigerde en haalde de politie erbij. Na een paar telefoontjes was het afgelopen. De angst te worden ontvoerd is de obsessie van Colombia's middenklasse. Er zijn zelfs cursussen om je mentaal voor te bereiden op een ontvoering.

Colombia is het enige land ter wereld met een speciale hulporganisatie voor slachtoffers van ontvoeringen, Pais Libre (Vrij Land) geheten. En er zijn radioprogramma's waar familieleden een boodschap kunnen inspreken voor de gijzelaars.

Iedere tweeënhalf uur wordt er iemand gekidnapt. Dat kan overal gebeuren. Deze maand werd een negenjarige jongen vrijgelaten die uit de schoolbus was ontvoerd. Er zijn slachtoffers op klaarlichte dag in Bogotá op straat meegenomen .

Veel mensen wagen zich niet meer per auto buiten de hoofdstad. Wie het kan betalen neemt naar Villavicencio, op ruim een uur rijden , zelfs het vliegtuig. Men is bang te worden ontvoerd door linkse guerrillero's die wegversperringen opwerpen en auto's en bussen onderzoeken op kredietwaardige slachtoffers.

Er zijn beruchte routes, zoals de kustweg langs de Caribische Zee waar de afgelopen weken gemiddeld twee mensen per dag werden ontvoerd. Dit soort ontvoeringen is zo frequent dat Colombia er zelfs een naam voor heeft: pesca milagrosa (wonderbaarlijke visvangst).

De struikrovers beschikken bij hun visvangst op het asfalt over high tech. Mesa, een jonge werknemer bij de Federatie van Koffieboeren, werd met zijn vriendin 'gevangen' door guerrillero's van de marxistische FARC (Revolutionaire Strijdkrachten van Colombia). Waar werkt u en hoeveel verdient u? werd hem gevraagd. 'Aha, bij de koffieboeren. En u zegt dat u niet zoveel verdient?' De computer werd erbij gehaald en twee tellen later stond zijn naam in het scherm, compleet met zijn salarisafrekeningen. Zo stelden de guerrillero's zijn losgeld vast op een kleine vijftigduizend gulden. Mesa kwam na twee maanden vrij; hij is nog steeds bezig het losgeld af te betalen.

Vier van de vijf ontvoeringen komen voor rekening van de marx istische rebellen. Iedere commandant moet zijn eigen eenheid onderhouden - hoe hij aan het geld komt, is zijn zaak. Sommige guerrilla-eenheden hebben van kidnappen hun specialiteit gemaakt. Het losgeld noemen zij oorlogsbelasting.

Tot medio jaren negentig waren de rijken het doelwit van de kidnappers. Maar zij hebben Colombia verlaten of worden dag en nacht bewaakt. Geblindeerde auto's, donker glas, wachthuisjes in de tuin, lijfwachten die meelopen als mevrouw bij de bakker brood haalt. Dat alles is in Bogotá heel gewoon geworden.

Dientengevolge zagen de ontvoerders zich gedwongen om te zien naar een andere markt: de middenklasse. De laatste jaren worden artsen en advocaten, kleine zelfstandigen, doodgewone werknemers en zelfs werklozen of keuterboeren het slachtoffer.

Deze 'inflatie' leidde tot nieuwe fenomenen: er wordt vaker ontvoerd en de gijzelingen duren korter. 'Lang vasthouden loont alleen als het om veel losgeld gaat. Iemand verborgen houden vergt namelijk veel organisatie', aldus David Buitrago, directeur van Pais Libre. Ook massale ontvoeringen komen vaker voor: een groep jongeren in een disco, of meer dan honderd kerkgangers .

Potentiële slachtoffers worden niet meer maanden gevolgd. Ontvoeringen worden steeds vaker uitbesteed, de gijzelaars worden doorverkocht. Meestal door gewone criminelen aan de rebellen.

Rolf Sommerfeld, een Duitse onderhoudsmonteur uit Bogotá, kreeg op de parkeerplaats van een supermarkt een pistool tussen zijn ribben. De daders waren volgens hem criminelen of sympathisanten van de FARC, die hem meteen naar de bergen buiten de stad brachten en afleverden bij de guerrillero's.

Een guerrillacommandant liet zich tijdens het jaar dat zijn gevangenschap duurde eens ontvallen dat de FARC Sommerfeld voor vijftig miljoen peso (zestigduizend gulden) had 'gekocht' van zijn ontvoerders, in de veronderstelling dat hij een Duitse fabrieksdirecteur was. Sommerfeld was slechts een eenvoudige werknemer bij het bedrijf in kwestie. De onderhandelingen over het losgeld liepen daardoor al snel vast.

De laconieke Sommerfeld koesterde tijdens zijn gevangenschap geen enkele illusie. Dat kwam door wat hij om zich heen zag. In zijn groep gijzelaars zaten twee bejaarde echtparen. Het ene echtpaar was arm. De familie kon niet betalen en de oudjes waren evenmin in staat de dagenlange voettochten in de bergen vol te houden. Vermoedelijk werd het echtpaar gefusilleerd.

Van het andere echtpaar stierf de man na enkele maanden aan een maagzweer. De guerrillero's gaven opdracht het lichaam in te pakken. Ook het lijk wilden zij verkopen. Ze boden het de familie aan voor tweehonderdduizend gulden. Dagenlang moesten de gijzelaars het lijk aan een stok met zich meedragen, tot het uiteindelijk in een ravijn werd gekieperd. De familie reageerde volgens de rebellencommandant te traag.

Sommerfeld had geluk, want hij werd uiteindelijk door het leger bevrijd. Sinds zijn vrijlating in augustus zit er nu op de bank in zijn krappe woning 24 uur per dag een politieman in burger. De guerrillero's bedreigden het gezin. Sommerfeld heeft immers nog een rekening openstaan: die van het losgeld.

Restauranthoudster Yolanda heeft het scenario van een mogelijke ontvoering met haar gezin doorgesproken. Ze hebben afgesproken dat er geen losgeld wordt betaald. 'Ik wil niet dat jullie je voor mij in de schulden steken. Doe maar of ik dood ben', heeft ze haar man en kinderen gezegd. Zelf houdt ze zich voor dat een ontvoering een nieuwe ervaring is - een lange vakantie met veel lopen in de bergen. 'Ik weet dat het geen weken maar maanden zal duren'. Ze houdt er rekening mee dat het haar dood kan worden. 'Tja, je moet tenslotte aan iets dood', zegt ze flink.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden