Colo: geboren en getogen in de dierentuin

Eind december werd haar zestigste verjaardag nog uitbundig gevierd in de dierentuin van Columbus (Ohio). Honderden Amerikaanse gezinnen brachten hun felicitaties over aan de vrouwelijke laaglandgorilla Colo. Maar ze kwamen ook om met eigen ogen te zien hoe de 'oudste gorilla ter wereld' herstelde van de recente operatie waarbij een kwaadaardige tumor onder haar arm was weggehaald.

Colo op haar zestigste verjaardag in Colombus Zoo in Ohio. Beeld reuters
Colo op haar zestigste verjaardag in Colombus Zoo in Ohio.Beeld reuters

Het werd een vrolijk feestje in de zoo. Anders dan tien jaar eerder bij Colo's vijftigste niet een theekransje met aangeklede chimpansees - de kijk op dierenrechten is nu eenmaal veranderd. Wel waren er kleurige slingers, een groentetaart, vers fruit en mooie woorden voor de beroemde mensaap. Colo werd uitbundig geprezen als ambassadeur van haar bedreigde soortgenoten in het wild.

Haar verzorgers spraken de hoop uit nog lang van Colo te mogen genieten. En waarom ook niet? Colo - een samentrekking van de eerste letters van Columbus en Ohio - was het al gelukt om zoveel ouder te worden dan de 37,5 jaar die gorilla's normaliter in gevangenschap worden. Maar deze week is Colo plotseling in haar slaap overleden. Onduidelijk is nog waaraan. De dierentuin en zijn bezoekers treuren om de dood van de laaglandgorilla die op 22 december 1956 wereldnieuws werd.

Colo in 2014. Beeld reuters
Colo in 2014.Beeld reuters

Jagers

Colo was namelijk de allereerste gorilla die ooit in een dierentuin werd geboren. Tot dan toe was het heel gewoon dat jagers in opdracht van dierentuinen en wetenschappelijke instituten mensapen ophaalden in Afrika. Echt zachtzinnig ging het daarbij niet aan toe. Vaak moest een groot deel van een gorillagroep worden afgeschoten om één of twee jonge en nog handelbare exemplaren mee te kunnen nemen.

Dat was ook het geval met Millie en Mac, die in 1951 in de dierentuin van Columbus waren terechtgekomen. De dierentuindirectie hoopte met de twee westelijke laaglandgorilla's te kunnen fokken. Maar net als zoveel andere dierentuinen in de wereld hadden ze geen idee hoe dat voor elkaar te krijgen. Bovendien leefden Millie en Mac in aparte verblijven, omdat de verzorgers bang waren dat ze elkaar zouden verwonden.

Parttime verzorger en dierenarts in opleiding Warren Thomas bespeurde bij Millie wat hij dacht paringsgedrag was. In het geheim besloot hij de gorilla's 's nachts bij elkaar te laten komen. Binnen enkele weken bleek Millie zwanger. Maar wanneer dat was gebeurd en hoe lang de draagtijd van een gorilla precies was, waren zaken die destijds niet geheel duidelijk waren.

Colo in de couveuse in 1956. Beeld reuters
Colo in de couveuse in 1956.Beeld reuters

Menselijke zwangerschap

Er werd besloten om een menselijke zwangerschap van negen maanden aan te houden. Begin januari 1957 zou er dus een kleine gorilla in Columbus geboren kunnen worden. Maar eind december zag Thomas plotseling een babygorilla, nog deels in de vruchtzak, op de vloer liggen. De verzorger wist moeder Millie af te leiden en haalde het diertje uit de zak, gaf het hartmassage en ook nog eens mond-op-mondbeademing.

Haar prille leven was gered, maar moeder Millie wilde niks van de pasgeboren gorilla weten. Dus zat er Thomas en de andere verzorgers niks anders op dan het mensaapje zelf op te voeden. Dat gebeurde met babykleertjes, flesjes drinken en luisterend naar de naam Cuddles. Totdat Howard Brannon uit Zanesville met de naam Colo op de proppen kwam en zo de naamwedstrijd van de dierentuin won.

Colo in 1957. Beeld reuters
Colo in 1957.Beeld reuters

Ster

Colo groeide uit tot een ster. Van ver buiten Ohio kwamen Amerikanen kijken naar het gorilla-wonder in Columbus. Pas vijf jaar na de geboorte van Colo zou immers pas weer een gorilla in gevangenschap worden geboren. Colo was toen al samengebracht met het mannetje Bongo, met wie ze de kinderen Emmy (1968), Oscar (1969) en Toni (1971) zou krijgen.

Daaruit kwamen zestien kleinkinderen, twaalf achterkleinkinderen en drie achterachterkleinkinderen voort. De opmerkelijkste: de in 1996 geboren achterkleinkind Timu, de allereerste gorilla ter wereld die via kunstmatige inseminatie was verwekt.

Een deel van Colo's familie verblijft nog altijd in de dierentuin van Columbus. Geen van hen heeft ooit haar populariteit kunnen krijgen. Zeker niet nadat Colo in 2011 het record brak van de langstlevende gorilla uit de historie. Tot dan toe lag dat bij de in het wild geboren gorilla Jenny, die enkele jaren ervoor op 55-jarige leeftijd werd ingeslapen in de dierentuin van Dallas. Omdat haar leven zonder eten en drinken en een niet te behandelen tumor in de maag niet langer draaglijk bleek te zijn.

Wildreservaat

Ondraaglijk was ook het leven van Colo. Althans zo meenden dierenrechtenorganisaties als PETA, die herhaaldelijk protesteerden tegen haar 'kunstmatige omgeving'. Ze riepen op Colo naar een wildreservaat te sturen, zodat ze haar laatste jaren zou kunnen slijten in een meer natuurlijke habitat en een band met andere gorilla's zou kunnen opbouwen.

Uiteindelijk is dat nooit gebeurd en stierf Colo in de dierentuin die het decor vormde van haar hele leven. Binnenkort wordt Colo gecremeerd en wordt haar as uitgestrooid op een geheime plek in de dierentuin .

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden