ReportageColdcasepodcast

Coldcasepodcast brengt luisteraar terug naar toen – en de politie hopelijk naar de dader

Politieman Martin de Wit interviewt visser Jaap de Jager voor een coldcasepodcast over de moord op een vrouw van wie het lichaam 26 jaar geleden vlak bij de visstek werd gevonden.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

De politie stelt alles in het werk om het onderzoek naar onopgeloste moorden alsnog tot een goed einde te brengen. Na de coldcasekalender, die elk jaar in gevangenissen wordt verspreid, is er nu ook een coldcasepodcast.

‘Snoekvissers zijn eenlingen.’ Jaap de Jager, penningmeester van de Dronter visvereniging, laat zijn hengel in het koude polderwater zakken. ‘Karpervissers’, vervolgt hij, ‘die zie je misschien nog weleens met z’n tweeën.’ Martin de Wit van de politie  hoort het geïnteresseerd aan. Niet omdat hij nou zo’n visfanaat is, maar omdat wat De Jager zegt hem zomaar kan helpen bij het oplossen van een moordzaak. Een coldcase waarover hij vandaag een podcast maakt.

Dus houdt De Wit zijn microfoon met politieblauwe plofkap dicht bij De Jagers mond. Zijn recorder registreert het gesprek nauwgezet. De Wit wijst op een bosje wat verder van het riet. ‘Hier om de hoek is toen het lichaam gevonden, weet jij daar nog iets van?’ De Jager haalt zijn schouders op: ‘Nee, helemaal niks.’

Goed, de gouden tip gaat De Jager waarschijnlijk niet geven, maar dat hoeft ook niet. Het is zijn taak om deze plaats delict ‘persoonlijkheid’ te geven. ‘Herinneringen werken op emoties’, legt De Wit uit. ‘Als je zegt: dit is een plek naast een provinciale weg dan zegt dat niets, maar doordat Jaap over de plek vertelt, krijg je er een beeld bij en kan een vage herinnering zomaar op zijn plek vallen. De luisteraar moet echt terug naar toen.’ Misschien zet De Wit er in de montage wel wat Top 40-hits uit de jaren negentig onder, denkt hij hardop.

Het prikkelen van het geheugen is in het bijzonder belangrijk omdat deze aflevering van de politiepodcast verhaalt over een moord van 26 jaar geleden. Die op de Amsterdamse tippelaar Judit Nyari, die in 1993 zwaar mishandeld en met doorgesneden keel werd teruggevonden in het struikgewas bij de visstek, enkel gekleed in een T-shirt en sokken. De dader werd nooit gepakt.

Ingaan op kleinste details

De coldcasepodcast is de nieuwste manier waarop de politie probeert onopgeloste moordzaken alsnog tot een bevredigend einde te brengen. Het is een aanvulling op de coldcasekalender die sinds 2017 in gevangenissen wordt verspreid. Een podcast werkt zo goed omdat mensen er echt de tijd voor nemen, zegt De Wit. Ze luisteren het op weg naar huis in de auto of trein. ‘Daardoor kun je ingaan op het kleinste detail. Dat is belangrijk omdat je van tevoren niet weet wat iemand triggert. Je zoekt een ontbrekend stukje maar je weet niet welk stukje.’

Bovendien is true crime populair, blijkt wel uit het succes van series als Making a Murderer en The Staircase. ‘Zo’n onopgelost mysterie spreekt tot de verbeelding. Mensen zijn benieuwd wat iemand bezielt om het leven van een ander te nemen. Die interesse kunnen we gebruiken.’

Het is natuurlijk wel zaak om de aandacht in zo’n podcast vast te houden. De Wit, oud radioman, heeft het script daarom zorgvuldig uitgedacht en -geschreven. Hij werkt volgens twee dramaturgische formules: er moet elke 60 seconden een nieuw element worden geïntroduceerd en het is fijn als hij in elke aflevering een nieuwe clou kan geven.

In zijn interviews bouwt hij de spanning bijna hitchcockiaans op. ‘Als ik hier kijk is het wel een beetje vergane glorie’, zegt hij als hij met De Jager langs de plaats delict loopt. ‘Vroeger was het nog veel slechter’, reageert die, ‘allemaal rommel, soms zelfs hele keukens.’ De Wit knijpt zijn ogen samen: ‘Dit is dus blijkbaar een plek waar mensen dingen achterlieten?’ De Jager: ‘Ja je kunt hier dingen kwijt zonder dat mensen het onmiddellijk zien.’ De Wit knikt: Handig...’

Hocus-pocusgehalte

De eerste aflevering van de serie over Nyari, waarin haar broer werd geïnterviewd, leverde welgeteld één tip op. Het is niet veel, maar het zou zomaar genoeg kunnen zijn om het mysterie op te lossen. Toch twijfelt hoogleraar rechtspsychologie Peter van Koppen aan het nut van deze manier van opsporing. ‘Een oude getuigenverklaring heeft vaak een hoog hocus-pocusgehalte. Je moet je altijd afvragen: waarom kwam je er toen niet mee en waarom moeten we het nu nog geloven?’

Veel coldcases worden opgelost doordat mensen andere loyaliteiten krijgen, weet de hoogleraar. Een dader die gewetensbezwaren krijgt. ‘Of de vrouw die met de dader in een vuile scheiding ligt en denkt: ik ga die rotzak eens pakken. Maar je kunt je afvragen of je die bereikt met een podcast of kalender.’

Toch hoeft dat geen reden te zijn om er dan maar niet aan te beginnen, vindt Van Koppen. ‘99 procent van de opsporingsmethoden is volslagen irrelevant, maar je weet nooit hoe een koe een haas vangt.’

‘Je hoopt gewoon dat het geweten met zo’n podcast gaat knagen’, zegt oud-rechercheur Jan Ronda die vandaag ook is komen opdraven voor een bijdrage aan de podcast. De zaak zit na al die jaren nog steeds in zijn ‘koppie’. ‘Het was mijn eerste moordzaak, en direct zo’n gruwelijke. Zo’n jong wijffie.’ Met de kennis van nu hadden ze de moord zo opgelost, daarvan is hij overtuigd. Maar hij was destijds net groepschef na de reorganisatie van de politie. ‘We hadden nul ervaring, alleen het idee: we moeten de gozer pakken die dit gedaan heeft.’

Er was nog ‘een hoopvolle lijn’ naar een verdachte, die nooit is uitgewerkt, zegt Ronda. De nieuwe aandacht in deze podcast zou er zomaar toe kunnen leiden dat de politie dit keer wel beet heeft.  

Meer over politie en sociale media

De Utrechtse agent Jan-Willem Schut (34) zet sinds drie jaar filmpjes over zijn werk op internet. Als reactie op negatieve berichtgeving. De vlogs zijn een hit. Maar Schut voelt ook het spanningsveld waarin hij zich begeeft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden