Coke-mafia krijgt het lastig op Antillen

Cocaïne-smokkelaars hebben nu weinig te vrezen van de Antilliaanse autoriteiten. Voor het hele gebied zijn vier politiebootjes beschikbaar, waarvoor ook nog te weinig personeel is....

DE TIP WAS vorige week in het holst van de nacht binnengekomen bij de politie. Een dropping bij de Vrijgezellenbaai, een van de tientallen inhammen aan de zuidkust van Curaçao.

Maar niks. Geen barkje, geen vliegtuigje, laat staan zakken vol cocaïne. Wel twee Curaçaoënaars en een Colombiaan. Hun aanwezigheid was voor de ijlings uitgerukte politie voldoende om ze in te rekenen. In de strijd tegen Latijns-Amerikaanse drugskartels, die de Antillen zouden gebruiken als doorvoerhaven voor transporten naar West-Europa en de Verenigde Staten, wordt op Curaçao kennelijk het zekere voor het onzekere genomen.

De coke-mafia gaat het binnenkort nog aanzienlijk lastiger krijgen. In Den Haag legden bewindslieden van Nederland, de Nederlandse Antillen en Aruba deze week de laatste hand aan de oprichting van een gezamenlijke kustwacht. Halverwege dit jaar moet die operationeel worden.

Veel te vrezen hebben smokkelaars tot dusver niet. Van het politiebootje dat in de Sint Annabaai zachtjes deint op de hekgolven van voorbijschuivende zeekastelen vol toeristen, zullen ze niet snel onder de indruk raken. Op de Dutch Caribbean zijn slechts vier van dit soort vaartuigen beschikbaar. De inzet is nog beperkter dan het schaarse aantal doet vermoeden. Er is te weinig gekwalificeerd personeel. De schepen liggen ook nog eens geregeld stil door technische storingen.

De plannen voorzien in een aanzienlijke uitbreiding van de vloot. Er komen twee extra politieboten, zes motorsloepen die vlak onder de kust en in de binnenwateren kunnen opereren, en drie met radar en communicatie-apparatuur uitgeruste cutters die dagen achtereen op zee kunnen verblijven. 'Maritieme steunpunten' heten ze in het jargon van de plannenmakers. Naast de Orion van de Marineluchtvaartdienst op het vliegveld Hato komt nog een toestel van het zelfde type voor het uitvoeren van verkenningsoperaties.

Een speciale commissie met vertegenwoordigers van de drie betrokken partijen heeft de komst van de kustwacht voorbereid. Er is stevig gebakkeleid over de vraag wie verantwoordelijk is voor de maritieme rechtshandhaving. Nederland eiste aanvankelijk alle zeggenschap, maar dat stuitte op de Antillen op verzet. Hoe kun je nu vanuit Den Haag afwegingen maken op de Caribische Zee? Besloten is nu dat de drie ministers van Justitie gezamenlijk het beleid bepalen, waarvoor de procureurs-generaal de ingrediënten aandragen. Bij verschillen van mening beslist de Rijksministerraad.

Procureur-generaal R. Pietersz is leider van de Antilliaanse delegatie in de commissie. Hij nuanceert de veronderstelling dat een hele armada de jacht gaat openen op bootjes met verdachte lading. 'Als je ziet in welk uitgestrekt gebied we toezicht gaan houden, met al die eilanden en eilandjes in de achtertuin van drugsproducerende landen; dan valt die uitbreiding nog wel mee.'

Wie over smalle weggetjes door de cunucu - het platteland vol cactussen en struiken - de zuidkust van Curaçao probeert te volgen, gaat met de berichten over droppings in het achterhoofd al snel fantaseren: genoeg baaien om onopgemerkt baaltjes poeder aan land te brengen en snel weg te komen. Een kaarsrechte strip waarop brullende dragracers om het hardst sprinten, zou ook een perfecte landingsbaan voor sportvliegtuigen kunnen zijn.

Pietersz waagt zich evenwel niet aan een schatting over de hoeveelheid binnengesmokkelde drugs. Wel durft hij twee stellingen aan. 'We geloven niet dat de Antillen als voorraadschuur voor de kartels dienen. Daarvoor hebben we geen bewijzen gevonden. Evenmin denken we dat de situatie hier veel verschilt van die van andere eilanden in het Caribisch gebied. Handelaren zullen hun risico heus wel spreiden.'

Maar Pietersz zal niet tegenspreken dat de drugscriminaliteit de afgelopen jaren fors is toegenomen. Daarvoor zijn niet eens voornamelijk de chollers verantwoordelijk, de zwaar verslaafden die in de stadswijk Otrobanda automobilisten toewenken met een vuile zeem en een emmertje halfvol drabbig water. Met twee wasbeurten voor vijf gulden verdienen ze genoeg geld voor een fikse trip; drugs zijn goedkoop op Curaçao. Als ze inbreken, plunderen ze vaak niet meer dan de ijskast.

Veel meer zorgen baren de rip-deals. Onderlinge afrekeningen komen voor. Er is een geval bekend, waarbij een handelaar achter een auto werd gebonden en honderden meters is meegesleurd. Van een ander werden de vingers afgeknipt.

Het opzetten van een eigen organisatie maakt het volgens procureur-generaal Pietersz eenvoudiger ook andere landen te vragen meer te doen aan toezicht. De Antillen lopen voorop in de regio, meent hij. 'Je wint aan geloofwaardigheid als je zelf iets hebt.' Daarbij komt nog dat Amerikaanse inlichtingendiensten eerder bereid zullen zijn informatie te verschaffen aan een land dat zich bereid toont te investeren in drugsbestrijding.

De financiering van de kustwacht is een van de laatste punten waarover nog wordt onderhandeld. Alle partijen zullen moeten bijdragen. De aanschaf van schepen en apparatuur wordt geraamd op zestig miljoen gulden. Voor de exploitatie is jaarlijks veertig miljoen nodig. De organisatie zal in fasen worden opgebouwd. Uiteindelijk zullen zo'n 160 medewerkers zijn aangetrokken.

Is dat niet wat ambitieus? Het politiekorps op de Antillen slaagt er nu al niet in de vloot voldoende te bemannen. Pietersz is optimistisch. De medewerkers worden gerecruteerd uit meer geledingen dan alleen de politie. Ook douane en bewakingsdiensten zullen mankracht kunnen leveren. Bovendien is er de toezegging dat Nederlands marinepersoneel zal rouleren in de organisatie.

Pietersz zou het betreuren als het succes van de kustwacht straks wordt bepaald door de hoeveelheid onderschepte drugs. Er zijn immers nog meer taken: toezicht op het scheepvaartverkeer, reddingswerk, controle op milieu en visserij. Het ware effect op de drugsaanvoer is nooit te achterhalen, stelt hij. Dat schuilt in de preventieve werking. Hij gelooft dat het uiteindelijk mogelijk is smokkelroutes vanuit Colombia en Venezuela naar de Antillen, en vanuit Guyana en Suriname naar Trinidad en daarboven gelegen eilanden, 'hermetisch' af te sluiten. 'Maar deze kustwacht is niet het laatste station. Samenwerking met andere naties en uitwisseling van informatie zullen het net compleet moeten maken.'

Chef staf J. de Jager van de marineleiding op Curaçao beent geregeld naar de zeekaarten aan de wand van zijn werkkamer. Natuurlijk is hij ingenomen met de komst van de kustwacht. 'De aanpak lijkt nu structureel. Er komen voldoende mensen en middelen voor. Dat spreekt ons aan.'

Maar vergeet niet: er wòrden al successen geboekt. Dáár ongeveer - de vinger zweeft vele tientallen zeemijlen boven Bonaire - was enige tijd geleden een softkill: de bemanning van een scheepje zette de lading met cocaïne overboord, nadat de Orion enkele keren rakelings over de mast was gescheerd. 'Honderd procent zekerheid dat er spul aan boord zit, hebben we niet. Maar op die bootjes kunnen ze van dit soort manoeuvres knap zenuwachtig worden.'

Er zijn meer softkills geweest. En er waren onderscheppingen op andere eilanden, waarbij het stationsschip van de marine een rol speelde. 'Maar of je dat nu op ons conto kunt schrijven, ach, dat weet ik eigenlijk niet.'

Op verzoek van de Joint Inter Agency Task Force East, waarin de Amerikaanse drugsopsporingsdienst DEA, de douane en de kustwacht samenwerken, vervult de marine sinds enkele jaren een 'oog- en oorfunctie' in het gebied. Daarvoor worden de Orion en het stationsschip van de marine benut. De chef staf zegt dat de gezamenlijke activiteiten al hebben geleid tot een verandering van de aanvoerroutes. Hoe het patroon is gewijzigd, houdt hij liever voor zich.

De Jager zal over enkele maanden als commandant Zeemacht van het Caribisch gebied worden belast met de dagelijkse leiding van de kustwacht. In de Staten op de Antillen was vorige week enige kritiek op die constructie. Waarom de gouverneur van de Antillen niet aan het hoofd stellen, bijvoorbeeld?

'Voor zo'n functie is iemand nodig met expertise. Een zwaargewicht op het vakgebied. Zeker als je internationaal moet opereren, telt dat', verklaart procureur-generaal Pietersz deze keus. Dan is het mooi meegenomen dat een legeruniform in deze regio nog altijd meer gezag inboezemt dan een burgerkloffie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden