Column

'Coke, coke, coke, seks, zonnebril'. Op je 50ste vind je dat kitsch

Beeld anp

Bij het sprokkelen van boeken die nu weleens wég konden, stuitte ik ook op Less Than Zero van Bret Easton Ellis. Ach! Bret en ik zijn even oud, wij behoren beiden tot de zogeheten 'generation x', en dat gegeven had een parallel effect op zowel Bret als mij, namelijk: hij schrééf erover en ik las het. 21 waren we, Bret en ik, en zijn boek ging er bij mij in als Gods woord in een ouderling.

Ach, wat wist hij het allemaal mooi te zeggen! Maar wát ook al weer? 'Hier, lees dit eens', zei ik tegen mijn dochter van 19. Ze studeert, net als de hoofdpersoon Clay, en woont niet meer thuis. Zou haar studentenleven veel raakvlakken vertonen met dat van de West Coast-jongeren in de jaren '80? Voelt ook zij de ondraaglijke ennui van een zinledig-genotzuchtig bestaan op haar schouders drukken, in een milieu van verwende rijkeluiskinderen die hun dagen hangerig doch zongebruind in zwembaden doorbrengen en hun nachten met verveeld drugsgebruik, lamlendig prikken in luxegerechten en lusteloos neuken met dito mooie mensen? Waarschijnlijk niet. Maar toch moest het boek indruk op haar maken, al was het maar als onheilszwanger tijdsbeeld. Wie zich in Anna Karenina kan inleven kan het ook in de verwende jeugd van Los Angeles in 1985, nietwaar?

'Nou, wat vind je ervan?', vroeg ik haar een paar dagen later. 'Mwah', antwoordde ze. 'Coke, coke, coke, seks, zonnebril. Dat boek had echt niet dikker moeten zijn.' Nou ja zeg! Verontwaardigd nam ik haar het boek af, en las het zélf, opnieuw. Verdomd: ze had gelijk. Ja, de sfeer was nog net als ik me herinnerde, decadent hedonisme, beschreven met een soort nachtmerrie-achtige, surreële afstandelijkheid die ik indertijd meeslepend vond. Maar de inhoud, die ik dertig jaar geleden voor keiharde, nihilistische werkelijkheid hield, is bij nadere beschouwing ongeloofwaardig en flinterdun.

Die gespreksflarden en billboardopschriften, die telkens als mantra's in Clays hoofd komen opborrelen: 'People are afraid to merge on freeways. People are afraid to merge' en 'Disappear here' vond ik intrigerend en vervreemdend, indertijd. Nu denk ik: ach, Bret toch, wat een goedkope symboliek. En dan: een jongen die nergens meer van opkijkt, zij het een groepsverkrachting , zij het feestjes waar iedereen gezellige polaroidfoto's van elkaars arm-met-heroïnespuit maakt, zij het een snuff movie; zo'n jongen zal, met nota bene een halve gram coke achter de kiezen, gaan zitten mokken omdat het contact met een van zijn - volstrekt inwisselbare - vrienden aan het verwateren is?

Hoe kan iemand met droge ogen toezien hoe een 12-jarig kind als gedrogeerde seksslaaf wordt gehouden, en compleet instorten als zijn vriendinnetje (ook alweer weinig meer dan een sjabloon) het uitmaakt? Ja, op je 21ste dénk je dat dat kan, en bovendien heel betekenisvol is, maar op je 50ste vind je het melodramatische kitsch. Dezelfde truc haalt Bret trouwens later ook uit in An American Psycho, waar de hoofdpersoon het gruwelijk martelen van prostituees afwisselt met meticuleuze beschrijvingen van een duur, mooi gesneden overhemd of een paar schoenen; dit alles ook al weer om de wrede oppervlakkigheid van de postmoderne, geldbeluste wereld in kaart te brengen. Maar ook Patrick Bateman blijft, door die absurde uitvergroting, in feite een flat character voor wie ik walging noch compassie kan opbrengen.

Coke, coke, coke, seks, zonnebril, inderdaad.

'Dan vond ik Zwagermans Gimmick beter', zei mijn dochter.

Ze heeft gelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden