COHABITATION De empire-stoel van Lionel Jospin

VORIGE WEEK donderdag stond er in Le Monde een interview over twee pagina's met Lionel Jospin. Maar liefst vier journalisten had de krant op de premier afgestuurd....

MARTIN SOMMER

Geen onvertogen woord stond erin. Nieuws bleek daarentegen de foto, die voor het doen van Le Monde inderdaad ongebruikelijk groot en ook nog eens in kleur was afgedrukt. De premier zit er ernstig, bijna plechtig, met twee rapporten op zijn knie op een empire-stoel.

Zo'n foto kan maar één boodschap hebben, luidde het vonnis in de Franse politico-mediatieke microkosmos: Jospin wil president worden.

Le Monde moest er in twee artikelen op terugkomen, en verzekeren dat de keuze min of meer toevallig tot stand was gekomen. Behalve deze plaat hadden ze alleen een breeduit lachende Jospin in voorraad, of juist een boze. En voor een overmaat van gelach of woede gaf het vraaggesprek geen aanleiding.

Dit briesje in een glas Perrier geeft een indruk van de politieke toestand. Sinds ruim anderhalf jaar delen president Chirac en premier Jospin de voordeur van de uitvoerende macht. Twee concurrerende politici worden allbei verondersteld aan het roer van het land te staan, en het bestuur ook nog eens op een andere manier aan te pakken aangezien ze van verschillende politieke kunne zijn.

De twee beloeren elkaar als beesten in een kooi, wachtend op het kleinste foutje van de ander, het geringste moment van verslapping, om de ander voor het oog van de wereld terecht te wijzen, indien mogelijk te vernederen, of te demonstreren dat er maar één de echte baas is.

Zo wees Chirac er in z'n nieuwjaarswens maar weer eens op dat híj degene is die 'de weg van Frankrijk in de wereld van morgen' wijst, terwijl Jospin in zíjn nieuwjaarswens zei dat zijn regering 'het land klaarmaakt voor de toekomst'. En zo ontstaat er gedoe over een iets te presidentiële foto.

Je zou denken dat vooral het satirische weekblad Le Canard Enchaîné dankbaar is voor de grote hoeveelheid kopij die deze hilarische toestand oplevert. En dat is ook zo. Maar ook zonder satire is de cohabitation behoorlijk populair.

Een recente opiniepeiling leerde dat 76 procent van de Fransen tevreden is over hun tweekoppige bestuur. Ook de vorige voordeurdelers Mitterrand-Chirac (1986-1988) en Mitterrand-Balladur (1993-1995) konden bogen op een grote mate van tevredenheid. Kortom, Frankrijk beleeft de cohabitation na vijftien jaar ervaring als een normale bestuursvorm.

De verklaring voor deze opmerkelijke voldaanheid is simpel. Aangezien zowel links als rechts hun eigen politieke leider in het zadel heeft zitten, voelt iedereen - behoudens extreem-rechts - zich vertegenwoordigd, en denkt dat zijn ideeën doorklinken in het landsbestuur. In de peilingen wordt de tevredenheid van de linkse kiezers over Jospin eenvoudig opgeteld bij die van de rechtse kiezers over Chirac.

Maar dat is niet alles. Interessanter is dat de kiezers de cohabitation zijn gaan beschouwen als de Franse variant van de tegenstelling tussen uitvoerende macht en oppositie. In het presidentiële stelsel zoals De Gaulle het had uitgedacht, is de macht van de Assemblée met opzet en notoir zwak gehouden. Eventuele uitwassen van de presidentiële almacht, worden nu gecompenseerd door de tegenmacht van de premier en zijn regering. En vice versa.

Inderdaad is Jospin er als de kippen bij om Chirac te corrigeren, en andersom. Maar of dat een gezonde politieke situatie oplevert, is een andere kwestie. In Le Monde van zaterdag schreef hoofdredacteur Jean-Marie Colombani over de samenwoning als 'een infernale cyclus: competitie, tegen elkaar opbieden, wat uitloopt op een blokkade van hervormingen.'

Er is niet zozeer sprake van wederzijdse controle, maar van het waar mogelijk saboteren of torpederen van de projecten van de tegenpartij.

Zo strandde onlangs het linkse wetsvoorstel op het samenlevingscontract (PACS) omdat rechts - de gewapende arm van Chirac - alles uit de kast haalde om het onderuit te halen. Een belangrijke justitie-hervorming blijft op de plank liggen, omdat het de president politiek niet uitkomt. De tegenstelling tussen links en rechts, toch al niet te verwaarlozen in Frankrijk, worden door de cohabitation nog eens extra op de spits gedreven.

De volkomen uit de hand gelopen verkiezing van een nieuwe voorzitter van de regio Rhone-Alpes is een direct uitvloeisel van die situatie, die de hele politiek van hoog tot laag op scherp zet. Toen de rechtse mevrouw Comparini (UDF) vrijdagnacht eindelijk met een groot aantal linkse stemmen was gekozen, werd ze in haar eigen kamp onthaald op een scheldpartij. 'Naar de Goelag' en 'Bolsjewiek' klonk het in het overigens altijd zo rustige Lyon.

Chirac en Jospin zijn allebei populair. Volgens de laatste cijfers zou Chirac (63 procent positieve meningen) het nu winnen van Jospin (59 procent positief).

Het mag niet gezegd worden, maar ze kijken allebei met één oog al naar de presidentsverkiezingen van 2002. Ze moeten zich dus in toenemende mate tegen elkaar afzetten, Jospin linkser, Chirac steeds rechtser. De wederzijdse obstructie zal toenemen, steeds minder besluiten zullen worden uitgevoerd.

Frankrijk zal er weinig mee opschieten, maar één ding is zeker: Jospin zal zich tussen nu en over drie jaar niet meer op een empire-stoel laten fotograferen.

Martin Sommer

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden