Code moet verpaupering thuiszorg tegengaan

Gemeenten gaan bij het inkopen van zorg meer letten op de kwaliteit. Zorgaanbieders en gemeenten spraken maandag in een code af dat de prijs niet langer leidend mag zijn. Oud-CNV-voorzitter Doekle Terpstra hoopt met de code de verpaupering van de thuiszorg tegen te gaan.

Beeld Marcel van den Bergh

Uitgerekend op de dag waarop thuiszorgbedrijf TSN een massaontslag aankondigt, besluiten gemeenten, bond en bedrijven dat het voortaan anders moet in de thuiszorg. Bij het afsluiten van contracten kijken gemeenten voortaan naar de kwaliteit van de zorg en niet alleen naar de prijs. Dit moet een eind maken aan de race naar de bodem en de verpaupering van werknemersrechten in de sector.

Oud-CNV-voorzitter Doekle Terpstra bekokstoofde de Code verantwoordelijk marktgedrag thuisondersteuning. Hij deed dat als lid van de zogeheten Transitiecommissie sociaal domein, die de overgang van zorgtaken aan gemeenten begeleidt. Terpstra presenteerde de code maandag in gezelschap van staatssecretaris Martin van Rijn (PvdA) van Volksgezondheid in Rotterdam.

In de code beloven partijen onder meer zich aan de cao te houden. Een reeks zorgaanbieders - Cordaan, TSN Thuiszorg, TZorg, Vérian, Vierstroom Hulp Thuis en Zorgkompas - heeft getekend. Belangrijker nog is dat ook veel gemeenten de afspraken steunen. Bij de presentatie van de code waren dat Amsterdam, Breda, Den Haag, Drimmelen, Enschede, 's Hertogenbosch, Nijmegen, Utrecht, Rotterdam, Tilburg, Zaanstad, Zeist en de samenwerkende regiogemeenten Drechtsteden Alblasserdam, Dordrecht, Hendrik-Ido-Ambacht, Papendrecht, Sliedrecht en Zwijndrecht.

De bedrijven beloven in de code onder meer scholing om de kwaliteit van de zorg op peil te houden. De hulpbehoevende cliënt moet altijd centraal staan. 'Een prettige werkomgeving en de mogelijkheden voor regie bij de werknemer en cliënt zijn basisvoorwaarden voor thuisondersteuning van goede kwaliteit', aldus de code.

Nieuwe manier van besturen

De afspraken zijn niet afdwingbaar maar volgens Terpstra niet vrijblijvend. 'Zeker niet. Dan geldt naming and shaming: de schandpaal, als een partij de afspraken schendt.'

Terpstra noemt de code 'een nieuwe manier van besturen'. 'Natuurlijk hadden we dit ook met de koepelorganisatie en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten kunnen afspreken. Of Van Rijn had wetgeving kunnen opstellen. Maar de tijd van centrale verordeningen is voorbij. Decentraal, in het land, moeten dit soort afspraken gemaakt en doorleefd worden.' De code wordt volgens Terpstra binnenkort aan 'alle betrokken wethouders en aan alle gemeenteraden gestuurd'. Hij verwacht dat 'binnen de kortste keren' alle gemeenten de code onderschrijven.

Dat moet dan een eind maken aan de verpaupering in de thuiszorg. Sinds 2006 zijn gemeenten al verantwoordelijk voor de thuiszorg, en sinds begin dit jaar voor alle zorg aan thuiswonende hulpbehoevenden. Maar vanaf het begin zijn gemeenten contracten gaan sluiten met de goedkoopste zorgaanbieder. Dat leidde onder meer tot het faillissement van Meavita, dat met 20 duizend werknemers zorg leverde aan 100 duizend mensen. Duizenden werknemers zijn hun contract kwijtgeraakt. Zij mochten hetzelfde werk blijven doen als alfahulp, in dienst dus bij het gezin waaraan ze zorg verlenen, maar bouwen dan geen pensioen meer op en hebben ook geen werknemersrechten meer, zoals verzekeringen tegen ziekte, werkloosheid en langdurige arbeidsongeschiktheid.

Massaontslag bij TSN

TSN Thuiszorg heeft voor de tweede keer dit jaar een massaontslag aangekondigd. Zeker 436 werknemers worden ontslagen en van 218 werknemers wordt het tijdelijk contract niet verlengd. Het afgelopen jaar ontsloeg TSN al 1.500 werknemers en verlengde 2.500 tijdelijke contracten niet. Met bijna 40 duizend werknemers was TSN vorig jaar nog de grootste thuiszorgorganisatie. TSN hekelt de Huishoudelijke Hulp Toelage, een tijdelijke subsidieregeling van 250 miljoen euro. Die stelde het kabinet vorig jaar in om het werkgelegenheidsverlies door de bezuinigingen te beperken en zo'n 19 duizend banen te behouden, maar volgens TSN is die eigen bijdrage voor veel thuishulpklanten niet op te brengen.

Minimumtarief

De christelijke vakbond CNV steunt de code wel; FNV, de grootste vakbond, niet. 'In de cao is afgesproken dat Van Rijn een minimumtarief zou vaststellen. Daarbovenop zou een code goed kunnen werken. Nu is het te vrijblijvend', zegt FNV-bestuurder Gijs van Dijk. Staatssecretaris Van Rijn wijst erop dat hij geen partij is bij de cao die bonden en werkgevers afspreken. 'Daar kunnen ze dingen afspreken die een ander kan betalen.'

De code is opgesteld naar het voorbeeld van afspraken in schoonmaak, catering, beveiliging en verhuisbedrijven. Die in de schoonmaak werd overeengekomen na een lange staking in 2010. Bonden en werkgevers zijn erg tevreden met de werking van deze code.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden