Coco de veroveraar

Het Gemeentemuseum Den Haag heeft een expositie gemaakt over Coco Chanel. V zocht naar vijf feiten aan toe die u mogelijk nog níet wist over deze legendarische ontwerpster.

Tientallen boeken en tentoonstellingen zijn er al gewijd aan het leven van de couturière Coco Chanel (1883-1971). De afgelopen paar jaar zijn daar nog een paar romantische films, een musical, een toneelstuk en een kritische publicatie bijgekomen. Kan een nieuwe expositie daar iets aan toevoegen? Het Gemeentemuseum in Den Haag probeert het met Chanel: de legende, de expositie die komende week opent. De Franse modekoningin is meer dan de garçonnestijl, het mantelpakje, de doorgestikte tas, de parelkettingen, de camelia en haar legendarische parfum. V zocht naar vijf dingen die u mogelijk nog níet wist over Chanel.


Chanel heette eigenlijk Chasnel


Haar naam stond verkeerd gespeld op haar geboortecertificaat: Chasnel in plaats van Chanel. Volgens Justine Picardie, auteur van Coco Chanel, the legend en her life, werd Gabrielle Chasnel geboren op 19 augustus 1883 in een armenhuis in Saumur (Frankrijk). Chanel was gretig met leugens als het over haar eigen leven ging en zei vaak dat ze 'op reis' geboren was. Haar vader was een handelsreiziger en een losbol, die veel weg was voor zijn werk en weinig contact onderhield met zijn kinderen en zijn vrouw Eugénie Jeanne Dévolles, die stierf toen Chanel 11 jaar was.


Op 12-jarige leeftijd liet haar vader zijn dochter achter in het weeshuis van Aubazine. Daar was Chanel, die er als kind alles aan deed om haar vader voor zich te winnen, op dat moment vast niet blij mee, maar later heeft ze vaak gezegd dat ze haar vastberaden persoonlijkheid en doorzettingsvermogen dankt aan de strenge opvoeding van de nonnen. Bij de nonnen leerde ze stikken en ook haar liefde voor zwart-wit en strakke lijnen zou ze aan haar tijd in het klooster hebben overgehouden.


Als kind zat Chanel graag tussen grafstenen


De kleine Coco zat het liefst op de begraafplaats van Auvergne. Dat schrijft Paul Morand in L'Allure de Chanel. Ieder kind heeft een favoriete plek, meestal een speeltuin of de eigen kamer, Chanel zat graag tussen grafstenen. Zonder andere kinderen. Dat past haar wel. Ze wordt steevast geportretteerd als een kille tante zonder al te veel sentiment. Als een vrouw die bewonderd wilde worden en dankzij een ongelukkige jeugd een niet te stuiten drang had om haar talent te ontwikkelen. Volgens Morand, die Chanels levensverhaal op haar eigen verzoek optekende, waren de doden op de begraafplaats van Auvergne de eerste mensen die ze vertrouwde en versierde ze de stenen met bloemen en zelfgemaakte poppen.


Chanel was biseksueel


Lisa Chaney, auteur van Chanel, an intimate life, beschrijft Chanel als een vrouw met de seksuele honger van een man, die net als een man uit was op veroveringen. Dat ze er ook minnaressen op nahield is niet gek: biseksualiteit was in Parijs meer geaccepteerd dan in andere Europese hoofdsteden. Volgens Chaney heeft Chanel zich omhooggesekst. Ze behoorde tot de demi-monde, een wereld van vrouwen die zich in ruil voor seks door mannen lieten onderhouden. Chanel had weinig keus. Als ze in 1905 niet als maîtresse op het landgoed van Etienne Balsan was gaan wonen, had ze de rest van haar leven gesleten als naaister in een atelier en zangeres in soldatencafés. Dankzij Balsan ontmoette ze de steenrijke playboy Arthur Boy Capel, met wie ze jarenlang een verhouding had. Hij geldt als haar grote liefde, hoewel hij in 1918 trouwde met een dame van zijn eigen stand, Diana Wyndham. Als Capel haar ten huwelijk had gevraagd, was Chanel volgens Chaney niet de geschiedenis ingegaan als de vrouw die een reeks verhoudingen had met onder meer Igor Strawinsky, Salvador Dalí, de hertog van Westminister Hugh Grosvenor, de Russische groothertog Dmitri Pavlovitsj Romanov, de Franse dichter Pierre Reverdy en nog een lange rij minder beroemde mannen en vrouwen.


De merknaam is nog altijd in handen van de familie Wertheimer


Chanel is een onafhankelijk bedrijf, eigendom van de publiciteitsschuwe miljardairsfamilie Wertheimer dat de cijfers van Chanel geheim houdt. Je ziet de grijzige broers Alain en Gérard Wertheimer hooguit bij de modeshows van Chanel in het Grand Palais in Parijs, waar ze na afloop meestal de hand schudden van Karl Lagerfeld. Chanel tekende in 1924 een eerste contract met Pierre en Paul Wertheimer, die toen eigenaar waren van Bourjois, omdat ze iemand nodig had die haar parfum op grote schaal kon produceren.


Dat de Wertheimers het bedrijf dertig jaar later volledig in handen kregen, heeft te maken met het feit dat Pierre Wertheimer besloot om de collectie te financieren waarmee Chanel in 1954 een comeback maakte. Daarop tekenden ze in New York een contract waarin stond dat Wertheimer de financiële verantwoordelijkheid over het bedrijf kreeg terwijl Chanel creatief verantwoordelijk bleef.


Chanel had tijdens de oorlog een verhouding met een Duitse baron


Journalist Hal Vaughan noemt Chanel in zijn boek In bed met de vijand een nazispion. Hij was twee jaar geleden de eerste die feiten naar boven bracht over de periode 1941-1945. Volgens Vaughan was de Duitse baron Hans Günther von Dincklage, met wie Chanel een relatie had en die in de meeste boeken wordt getypeerd als een ongevaarlijke playboy, belangrijk voor Adolf Hitler en had hij de opdracht om te infiltreren in de Franse beau monde.


Vaughan beschrijft Chanel als een egomaan die tijdens de oorlog op invitatie van de naziautoriteiten in het chique Hotel Ritz verbleef en als geheim agent voor de nazi's werkte. Dat ze na de oorlog aan represailles ontsnapte, heeft volgens Vaughan te maken met een interventie van haar vriend Churchill.


Het boek Chanel: de legende.


Van 12/10 t/m 2/1 2014, Gemeentemuseum Den Haag. gemeentemuseum.nl is een uitgave van Leopold en het Gemeentemuseum Den Haag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden